Anlatı ve müziğin toplumsal hafıza ve kimlik inşası: Cerrahilik üzerine nitel bir araştırma

Abstract

Bu araştırmanın konusunu; Osmanlı coğrafyasında en yaygın tarikat konumunda olan Halvetilik ekolünün, özellikle İstanbul'da temsil edilen bir alt kolu olan Cerrahilik tarikatı oluşturmaktadır. Araştırma; günümüzde aktif konumda olan bir Cerrahi tekkesi üzerinden, tarikat mensuplarının toplumsal hafızasının ve kimliğinin; anlatı ve müzik aracılığıyla inşası sürecine odaklanmaktadır. Tarikat ve tekke içerisinde, "dervişlik" üzerinden inşa edilen ortak kimliğin ve bu kimliğin oluşumunda öncü rol üstlenen toplumsal hafızanın inşasında, anlatı; şeyhin sohbetlerini ve tekke içerisinde anlatılan kıssa, menkıbe ve hikâyeleri, müzik; tekkedeki zikirlerde ve meşklerde icra edilen farklı müzikal formlardaki tekke musikisi örneklerini ifade etmektedir. Araştırma, tarikatları bu yönüyle inceleyen ve tarikatın merkezi konumundaki Karagümrük Cerrahi Tekkesi haricinde Cerrahilik tarikatını temsil eden başka bir tekke üzerinde yapılan ilk çalışma özelliğini taşımaktadır. Veri toplama sürecinde araştırmacı, Ağustos 2019-Mart 2020 tarihleri arasında Cerrahi Tekkesi'nde haftada 2 kere düzenlenen meşklerin ve zikirlerin tamamına katılmış, araştırmada nitel yöntem tercih edilmiş ve katılarak gözlem yoluyla elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Alan araştırmasından elde edilen verileri derinleştirmek amacıyla, 10 farklı tekke mensubu ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir.

Jerrahis constitute the subject of the research. This research focuses on the process of construction through narrative and music in collective memory and identity, starting from an active tekke in modern Turkey. In the construction of the common identity built through "dervishness" within the tariqat and tekke and the social memory that plays a leading role in the formation of this identity, narrative; talks of the sheikh and legends and stories told in the tekke, music; it refers to the examples of tekke music performed in dhikr and mesks in tekke. This research is the first study conducted on another tekke representing the Jerrahis, apart from the Karagümrük which is the center of the tariqat. The researcher regularly participated in the meşk and dhikr held twice a week at the Jerrahi lodge between August 2019 and March 2020, and the qualitative method was preferred in our research. Content analysis was performed on the data obtained through observation by participating. In order to deepen the data obtained from the field research, semi-structured interviews were conducted with 10 different dervishes.