İstanbul Medeniyet Üniversitesi Kurumsal Akademik Arşivi
DSpace@Medeniyet, İstanbul Medeniyet Üniversitesi tarafından doğrudan ve dolaylı olarak yayınlanan; kitap, makale, tez, bildiri, rapor, araştırma verisi gibi tüm akademik kaynakları uluslararası standartlarda dijital ortamda depolar, Üniversitenin akademik performansını izlemeye aracılık eder, kaynakları uzun süreli saklar ve üniversite adresli yayınların etkisini artırmak için telif haklarına uygun olarak Açık Erişime sunar.
Güncel Gönderiler
Anayasal çoğunluk ve demokratik gerileme: Fidesz Dönemi Macaristan’da yürütme hâkimiyetinin güçlenmesi
(2026) Görgen, Nurullah
Nisan 2026 genel seçimlerinde Fidesz’in iktidarı kaybetmesi, Macaristan’da 2010’dan bu yana devam eden demokratik gerileme sürecinin niteliği ve etkileri üzerine yeniden düşünmeyi gerekli
kılmıştır. Bu makale, 2010–2026 yılları arasında Macaristan’da Fidesz
iktidarı döneminde yaşanan demokratik gerileme sürecini, yürütme
hâkimiyetinin anayasal, kurumsal ve siyasal araçlarla nasıl inşa edildi-
ği sorusu etrafında incelemektedir. Çalışma, Fidesz–KDNP ittifakının
2010 seçimleri sonrasında elde ettiği üçte iki parlamento çoğunluğunu yalnızca hükümet politikalarını uygulamak için değil, siyasal sistemi yürütme lehine kalıcı biçimde dönüştürmek amacıyla da kullandı-
ğını ileri sürmektedir. Bu kapsamda yeni anayasanın kabulü, kardinal
kanunlar aracılığıyla temel politika tercihlerinin geleceğe taşınması,
seçim sisteminin yeniden düzenlenmesi, yasama süreçlerinin hızlandırılması ve parlamenter denetim mekanizmalarının zayıflatılması
makalenin temel inceleme alanlarını oluşturmaktadır. Makale ayrıca
Anayasa Mahkemesi ve yargı teşkilatının yeniden yapılandırılması
yoluyla hukuk devleti ilkesinin nasıl zayıflatıldığını; medya, sivil toplum, dinî kurumlar, aile politikaları ve diğer toplumsal alanlara yönelik müdahalelerle yürütme hâkimiyetinin devlet kurumlarının ötesine
nasıl taşındığını analiz etmektedir. Bu çerçevede Macaristan örne-
ği, demokratik gerilemenin yalnızca açık rejim değişiklikleri yoluyla
değil, seçimle işbaşına gelen bir iktidarın anayasal çoğunluğu araç-
sallaştırması ve mevcut kurumları çoğunlukçu yöntemlerle dönüş-
türmesi yoluyla da gerçekleşebileceğini göstermektedir. Çalışma, Fidesz döneminde demokratik kurumların biçimsel varlıklarını korumalarına rağmen, bu kurumların yürütmeyi sınırlandırma, denetleme ve siyasal rekabeti güvence altına alma kapasitelerinin büyük
ölçüde zayıfladığını savunmaktadır.
18. yüzyıl i̇stanbul'unda mum ve mum üretimi
(İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026) Kanat, Elif; Sunar, Mehmet Mert
Bu çalışma 18. yüzyılda Osmanlı İstanbul'unda mum ve mum üretimini çok yönlü bir şekilde incelemektedir. Bu kapsamda mum üretimi yapan esnafın hammadde tedariki, örgütlenme biçimi, mumhanelerin kent içindeki mekânsal organizasyonu ve bunun kent hayatına etkisi, mumcu esnafı ile diğer esnaf grupları arasında üretim ve satış hususunda yaşanan anlaşmazlıklar ele alınmıştır. Tez bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde mum ve mum üretiminin tarihi, aydınlatma tarihinde mumun önemi, Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu'nda mum ve mumculuk üzerine yapılmış araştırmalara yer verilmiş olup yerli ve yabancı kaynaklar değerlendirilmiştir. İlk bölüm "Osmanlı İstanbul'unda Mum Üretiminin Organizasyonu" adını taşımaktadır. Bu bölümde öncelikle Doğu Roma döneminde İstanbul'da ve Osmanlı İstanbul'unda mum üretimi yapan esnafın teşkilat ve nizamı üzerinde durulmuştur. İstanbul'daki mumhanelerin konumları, bu yerlerin seçilme nedenleri ve bu tercihin üretim-tedarik sistemine etkileri incelenmiş, bu doğrultuda Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) aracılığıyla mekânsal analizler yapılmıştır. İkinci bölüm "Mumun Üretimi ve Piyasada Satış Süreci" adını taşımaktadır. Bu bölümde genel olarak mum üretiminin aşamaları, üretimde kullanılan araç gereçler, üretim için gerekli olan hammadde çeşitleri ve bunların tedarik süreci, mum fiyatının belirlenmesi ve mum kıtlığı, mumcu esnafı ile diğer esnaf grupları arasında üretim ve satış sürecinde yaşanan anlaşmazlıklar kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca maliyeti nedeniyle daha çok saray ve devlet ileri gelenlerinin konaklarında kullanılan balmumundan mum üretimi yapan balmumcu esnafının teşkilatlanması arşiv kaynakları ışığında ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölüm ise "Mumun Kullanım Pratikleri ve Sosyal Hayata Yansımaları" başlığını taşımakta olup bu bölümde mumun 18. yüzyıldaki toplumsal, siyasal ve ekonomik işlevlerine odaklanılmıştır. Mumun madenlerde ve kırtasiye malzemesi olarak kullanımından sonra Osmanlı İmparatorluğu'nda resmi tören ve kutlamaların vazgeçilmez bir ögesi olan mumun diğer fonksiyonlarından bahsedilmiştir. Gündelik hayatta mum tüketimi başlığı altında halkın hanelerde mum tüketimi, saray ve devlet erkânının mum tüketimi, dini mekânlar ve medreselerde mum tüketimi incelenmiştir. Kalabalık mevcudu nedeniyle İstanbul'daki en büyük mum tüketicilerinden olan yeniçeri ocağının mum ihtiyacı, İstanbul'da düzenlenen büyük şölenlerde ordu ve esnafın dâhil olduğu alaylarda mumcuların yeri değerlendirilmiştir. Son kısımda ise incelediğimiz dönemde Osmanlı toplumunun yapısını daha net gözler önüne sermemizi sağlayan seyahatname ve kronikler başta olmak üzere dönem kaynaklarında yer alan mumcu esnafı ve mum kullanımına dair kayıtlara yer verilmiştir.
Alzheimer hastalığı in vitro modelinde epps ve nac-nanopartikülü kombine etkisinin araştırılması
(İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2025) Keske, Ezgi; Ersoy Tunalı, Nagehan
Alzheimer hastalığı (AH), ilerleyici bilişsel kayıplara neden olan ve kesin tedavisi bulunmayan nörodejeneratif bir hastalıktır. Bu çalışmada, AH patofizyolojisinde rol oynayan amiloid beta oligomerleri ile (Aβ42o) toksisitesiyle oluşturulmuş in vitro modelde, 4-(2-hidroksietil)-1-piperazinpropan sülfonik asit (EPPS) ve N-asetilsistein (NAC) yüklü polimer nanopartiküllerin (NAC-NP) monoterapötik ve co-terapötik etkileri değerlendirilmiştir. Hücre canlılığı, mitokondriyal membran potansiyeli, oksidatif stres ve sitokin seviyeleri gibi parametreler üzerinden terapötik etkinlik belirlenmiştir. JC-10 analizi ile mitokondriyal disfonksiyon, ELISA ile IL-1β düzeyi incelenmiştir. Ayrıca, SOD aktivite ve antioksidan ölçümleriyle oksidan savunma mekanizması değerlendirilmiştir. SynergyFinder analizinde Bliss modeline göre antogonist olmayan, nötre yakın edilmiştir. Yapılan analizlerden elde edilen bulgular, EPPS ve NAC kombinasyonunun sinerjik bir etki gösterdiğini ve Aβ42o kaynaklı toksisiteyi azalttığını göstermiştir. B6 ve QSH peptidleri ile fonksiyonellendirilen NAC-NP'nin kan-beyin bariyerini geçtiği ve amiloidleri hedeflediği in vivo koşullarda gözlenmiştir. NAC-NP'nin antiinflamatuar ve antioksidan etkileri gözlemlenirken, nanopartikülün sağladığı kontrollü salım ve EPPS'nin antiamiloid etkisi ile kombine uygulama mitokondriyal bütünlükte iyileşme sağlamıştır. Bu sonuçlar, kombine tedavinin AH'ye yönelik potansiyel bir yaklaşım olabileceğini ve gelecekte yapılacak in vivo çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.
Tanzimat dönemi Ermenice ve Türkçe romanlarda aşk duygusunun tarihselliği
(İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026) Güler Dumanlı, Emine; Şakul, Kahraman; Uslu, Mehmet Fatih
Bu çalışma Tanzimat Dönemi romanlarını edebiyat eleştirisi ve duygular tarihi metodolojilerini birleştirerek incelemektedir. Roman, kurmaca niteliği nedeniyle öncelikle edebiyat alanı içinde değerlendirilen bir metin türüdür. Taşıdığı tarihsel göndermeler ve yazıldığı döneme dair işaret ettiği anlamlar da genellikle edebiyat tarihi çerçevesinde ele alınır. Kurmaca yapısı, romanın uzun süre tarih disiplininin doğrudan inceleme alanına dahil edilmemesine; daha çok örneklendirici ya da sosyolojik çözümlemelere malzeme sağlayan metinler olarak görülmesine yol açmıştır. Ancak günümüzde edebiyat ile tarih arasındaki sınırların kesin olmadığı, iki alan arasında önemli bir etkileşim ve geçişkenlik bulunduğu daha görünür hâle gelmiştir. Bu bağlamda, Tanzimat Dönemi'nde Osmanlı'nın çok kültürlü bir yapısı olduğunu göz ardı etmeyen bu çalışma, sadece Türk-Müslüman yazarların eserlerini değil, Ermeni-Hristiyan yazarların eserlerini de kapsamına almış ve karşılaştırmalı bir okuma yapmıştır. Çalışmanın ana savı duyguların biyokimyasal değişimler ile olduğu kadar tarihsel ve kültürel dönüşümler ile de alakalı olduğu kabulüne paraleldir. Bu nedenle ele aldığı Tanzimat romanlarını sadece kurgusal hikayeler olarak değil, dönemin koşullarında insanların duygularını tarif edişlerini, olumlu veya olumsuz biçimde konumlayışlarını ve bunların süreçteki değişimini gösteren birer tarihsel araç olarak incelemiştir. Çalışma aşk duygusuna odaklanarak Tanzimat Dönemi romanlarındaki aşk anlatılarının Osmanlı modernleşmesi sürecinde toplumda şekillenen yeni duygusal kurallar için bir izlek sunabileceğini savunmaktadır. Romanlarda aşk duygusuna yüklenen anlamlar, kadın-erkek ilişkisinde aşkın konumu, modernleşmeyle beraber değişen beklentiler/dinamikler, evlilik şekillerine aşkın etkisi vb. yönlerden bakılmıştır. Geleneksel ahlak anlayışı ve değişen duygular arasında roman karakterlerinin hangi çatışmaları temsil ettikleri analiz edilmiştir. Ayrıca eril perspektifin dışında kalan alanı da kapsayabilmek adına kadın yazarların eserleri de çalışmaya dahil edilerek dönemin aşk duygusuna bakışının çeşitli temsilleri içeren bir panoraması sunulmuştur.
Erken Cumhuriyet dönemi hariciyesi (1920-1950): Kişileri oluşturan kurum ve kurumu oluşturan kişiler
(İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2026) Şenol, Nurullah; Işıksel, Güneş
Bu tez, 1920–1950 yılları arasında Türk Hariciyesinin kurumsal yapısı ve kadro dinamiklerini nicel bir bakış açısıyla incelemektedir. Literatürde genellikle kurumlar, önde gelen figürler veya belirli olaylar ön plana çıkarılmış; ancak Hariciye teşkilatı ve kadrolarının bütüncül bir analizi yapılmamıştır. Bu eksikliği gidermeyi amaçlayan çalışma, Hariciyenin merkez ve dış teşkilatındaki gelişmeleri kesintisiz bir kronolojik çerçevede izlemekte; personel istihdamı, nesil değişimleri ve kariyer süreçlerini ele almaktadır. Araştırma, kurumsal reformlar ile personel meslekleşmesinin birbirini nasıl pekiştirerek Cumhuriyet'in diplomasi aygıtını güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında imparatorluk mirasından doğan bir başka ulus‑devlet olan Macaristan'ın Hariciyesi ile yapılan karşılaştırmalı analiz ise ortak bürokratik gelenekleri ve farklı uluslararası koşulların şekillendirdiği ayrışmaları göstermektedir. Kurum ile birey arasındaki karşılıklı etkileşimi vurgulayan tez, erken Cumhuriyet döneminde Türk diplomasisinin kurumsal temelleri ve kadro dönüşümüne özgün bir katkı sunmaktadır.
