Erken Cumhuriyet dönemi hariciyesi (1920-1950): Kişileri oluşturan kurum ve kurumu oluşturan kişiler

Abstract

Bu tez, 1920–1950 yılları arasında Türk Hariciyesinin kurumsal yapısı ve kadro dinamiklerini nicel bir bakış açısıyla incelemektedir. Literatürde genellikle kurumlar, önde gelen figürler veya belirli olaylar ön plana çıkarılmış; ancak Hariciye teşkilatı ve kadrolarının bütüncül bir analizi yapılmamıştır. Bu eksikliği gidermeyi amaçlayan çalışma, Hariciyenin merkez ve dış teşkilatındaki gelişmeleri kesintisiz bir kronolojik çerçevede izlemekte; personel istihdamı, nesil değişimleri ve kariyer süreçlerini ele almaktadır. Araştırma, kurumsal reformlar ile personel meslekleşmesinin birbirini nasıl pekiştirerek Cumhuriyet'in diplomasi aygıtını güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında imparatorluk mirasından doğan bir başka ulus‑devlet olan Macaristan'ın Hariciyesi ile yapılan karşılaştırmalı analiz ise ortak bürokratik gelenekleri ve farklı uluslararası koşulların şekillendirdiği ayrışmaları göstermektedir. Kurum ile birey arasındaki karşılıklı etkileşimi vurgulayan tez, erken Cumhuriyet döneminde Türk diplomasisinin kurumsal temelleri ve kadro dönüşümüne özgün bir katkı sunmaktadır.

This dissertation investigates the transformation of the Turkish Foreign Service (Hariciye) between 1920 and 1950, analyzing both institutional structures and personnel dynamics through a quantitative lens. While existing scholarship has often focused on institutions, prominent figures, or specific events, a comprehensive study of the Foreign Service's organization and cadres has been lacking. Addressing this gap, the research traces the evolution of the Hariciye's central and external structures within a continuous chronological framework, while also examining recruitment policies, generational shifts, and career trajectories. The study highlights how institutional reforms and personnel professionalization reinforced each other in consolidating the Republic's diplomatic apparatus. A comparative analysis with Hungary's Foreign Service—another nation‑state emerging from imperial legacies after World War I—further reveals shared bureaucratic traditions and divergent strategies shaped by distinct international contexts. By emphasizing the reciprocal relationship between institutions and individuals, the dissertation contributes an original perspective to administrative history and the study of diplomacy in the formative decades of the Turkish Republic.