Modern Türk ve Mısır romanlarında toplumsal değişime karşılaştırmalı bakış: Necîb el-Kîlânî'nin Uzun Yol ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Yaban romanı

Abstract

Bu çalışma, Türk ve Mısır edebîyatında toplumsal değişimlerin birey üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı bir bakış açısıyla incelemektedir. Araştırmada özellikle Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban ve Necîb el-Kîlânî’nin Uzun Yol romanları ele alınmıştır. Söz konusu eserler üzerinden birey-toplum ilişkisi, kimlik arayışı, sosyal adalet ve kültürel dönüşüm temaları çözümlenmiştir. Tezin birinci bölümünde Türk ve Mısır edebîyatında toplumsal değişime genel bir bakış yapılmış, edebîyat-toplum ilişkisi kuramsal çerçevede değerlendirilmiştir. İkinci bölümde yazarların biyografileri, edebî kişilikleri ve eserleri incelenmiş; toplumsal arka planla olan ilişkileri ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise Yaban ve Uzun Yol romanları toplumsal açıdan karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; karakterlerin sosyolojik yapısı, mekân-zaman unsurları ve tematik boyutları irdelenmiştir. Sonuç olarak her iki romanda da bireyin kimlik arayışı ile toplumsal normlar arasındaki çatışmalar, dönemin sosyal ve kültürel koşullarıyla iç içe geçmiştir. Bu bağlamda tez, edebîyatın toplumsal değişim süreçlerini yansıtma ve aynı zamanda bu süreçlere yön verme gücünü vurgulamaktadır. Ayrıca çalışma, edebiyatın yalnızca bireysel bir ifade aracı olmadığını; toplumların farklı dönemlerinde kolektif bir hafıza ve eleştiri işlevi üstlendiğini göstermektedir. Türk edebiyatında ortaya çıkan yabancılaşma ve kimlik krizi ile Mısır edebiyatında yaşanan toplumsal sorgulamalar, her iki toplumun ortak sorunlarını görünür kılmıştır. Bu yönüyle tez, farklı coğrafyalarda yazılmış iki eseri merkeze alarak karşılaştırmalı edebiyat çalışmalarına katkı sunmakta ve kültürlerarası bir perspektif geliştirmektedir. Ayrıca araştırma, edebiyatın toplumsal olguları çözümlemede ne denli işlevsel olduğunu ortaya koyarken, farklı toplumların deneyimlerini karşılaştırmalı bir düzlemde bir araya getirmekte ve disiplinlerarası bir yaklaşımın önemini belirtilmektedir.Bu sonuç, edebiyatın toplumsal işlevini ortaya koyarken, farklı disiplinler arasında köprü kurma gücünü de açıkça göstermektedir.This study examines the effects of social changes on the individual in Turkish and Egyptian literature from a comparative perspective. The research specifically focuses on Yakup Kadri Karaosmanoğlu’s Yaban and Necîb el-Kîlânî’s Uzun Yol. Through these works, the themes of the individual–society relationship, the search for identity, social justice, and cultural transformation are analyzed. The first chapter of the thesis provides a general overview of social change in Turkish and Egyptian literature, and the relationship between literature and society is evaluated within a theoretical framework. The second chapter examines the authors’ biographies, literary identities, and works, revealing their connections to the social background. In the third chapter, Yaban and Uzun Yol are comparatively evaluated from a social perspective; the sociological structure of the characters, the elements of space and time, and their thematic dimensions are explored. In conclusion, in both novels, the conflicts between the individual’s search for identity and social norms are intertwined with the social and cultural conditions of the period. In this context, the thesis emphasizes the power of literature not only to reflect the processes of social change but also to shape them. Furthermore, the study demonstrates that literature is not merely a tool for individual expression but also assumes the function of collective memory and critique across different periods of society. The alienation and identity crises that emerged in Turkish literature, along with the social questioning in Egyptian literature, have made the common problems of both societies visible. In this respect, the thesis contributes to comparative literature studies by focusing on two works written in different geographies and develops an intercultural perspective. Moreover, while revealing how functional literature is in analyzing social phenomena, the research brings together the experiences of different societies on a comparative plane and highlights the importance of an interdisciplinary approach. This conclusion, while demonstrating the social function of literature, also clearly shows its power to build bridges between different disciplines.