Türk aile hukukunda arabuluculuk

Abstract

Arabuluculuk, ülkemizde ve dünyada özel hukuk kaynaklı uyuşmazlıkların çözümünde en çok başvurulan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerindendir. Türk hukukunda ilk olarak 2012'de yürürlüğe giren 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanuna göre bir uyuşmazlıkta arabuluculuğa başvurulabilmesi için ilk şart, uyuşmazlığın özel hukuk kaynaklı olmasıdır. İkinci şart uyuşmazlığın üzerinde tasarruf edebilir nitelikte olmasıdır. Son şart uyuşmazlığın aile içi şiddet iddiasını içermemesidir. Bu şartlar sağlandığında arabuluculuğun uygulanabilmesine herhangi bir engel yoktur. 6325 sayılı Kanun'da düzenlenen arabuluculuk biçimi esasen ihtiyari, yani tarafların iradi olarak başvurdukları arabuluculuktur. Bunun yanında ticaret, iş, tüketici hukuku gibi çeşitli alanlarda arabuluculuk bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Nisan 2023'te yürürlüğe giren 7445 sayılı İcra İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'da kiralanan taşınmazların ilamsız tahliyesine dair hükümler dışında kira ilişkisi kaynaklı uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasıyla ortaklığın giderilmesine dair uyuşmazlıklar, komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda da zorunlu arabuluculuk kabul edilmiştir. Ancak henüz aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların çözümünde arabuluculuk zorunlu kılınmamıştır. Bu çalışmanın amacı Türk hukukunda aile hukuku kaynaklı uyuşmazlıklarda da arabuluculuğun başvurulabilecek bir yöntem olduğunu göstermektir. Aile hukuku ilişkileri uzun süreli ve bir uyuşmazlığın meydana gelmesi durumunda çözümün çok sancılı olduğu bir niteliğe sahiptir. Bu alanda arabuluculuğun uygulanması hem aile ilişkilerinin uzun vadede daha sağlıklı gelişmesini hem boşanma veya ayrılık durumunda zayıf konumdaki çocuğun daha az zararla bu süreci atlatmasını ve boşanma sonrasında eşler için daha tatminkâr çözümlerin ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Bu çalışmada var olan yasal düzenlemeler içerisinde aile hukukunda hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuğun uygulanabileceği, aile hukukunda arabuluculuğun sağlayabileceği yararlar ve sakıncaları gibi meseleler incelenmiştir. Yapılan incelemenin neticesinde Türk aile hukukunda da arabuluculuğun uygulanmasına hiçbir engelin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Mediation is one of the most popular alternative approaches for dispute resolution in world. In Turkey, it was first regulated as a single code in 2012, and since then, it has been applied with several changes. According to the code, the first condition for mediation in a dispute must be that it is within scope of private law. The second condition is that the dispute must have ability to be freely disposed. As for the third condition, the dispute must not include the claim of domestic violence. In the event of these conditions are met there are no obstacles that exist for mediation to be applied. The form of mediation regulated under the legal code 6325 is actually non-compulsory; that is, parties seek this type of mediation voluntarily. In addition, as a result of changes made over the years, various branches of law -such as trade, labor, consumer- fall under the scope of compulsory mediation. Law No. 7445 on the Amendments of the Enforcement and Bankruptcy Law and Certain Laws, which came into effect in April 2023, made mediation compulsory in disputes arising from rental relations, allocation of movable and immovable property, and rights of neighbours. Provisions regarding the removal of leased immovable property without judgement were excluded however. On the other hand, mediation has not yet been made obligatory in the resolution of disputes regarding family law. Family law relations are long-lasting; in the case of dispute, reaching a solution can be painful by nature. In this regard, the implementation of mediation will ensure the development of healthier relations in the long run. It will also provide protection children and more satisfying solutions for spouses in the seperation and divorce disputes. However, Turkish legislators have not introduced special code or regulation for family mediation. Therefore, in this study, following will be examined: how mediation works in family law, in which family disputes mediation can be applied, positive and negative sides of mediation in family law. At the and of this study, this is understood that there is no obstacle for mediation in Turkish family law.