Avrupa insan hakları mahkemesi içtihatlarına göre siyasi partilerin kapatılması rejiminde takdir marjı

Abstract

Bu tez, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) içtihatları çerçevesinde, siyasi partilerin kapatılması sürecinde devletlere tanınan takdir marjını ve bu marjın demokratik ilkelerle olan ilişkisini incelemektedir. Demokratik sistemlerde siyasi partiler, halkın iradesinin temsili ve yönetimde söz sahibi olma gibi kritik işlevleri yerine getirirler. Ancak bazı durumlarda partilerin faaliyetleri, demokratik düzenin temel değerleriyle çatışabilir ve bu da kapatılma yaptırımını gündeme getirebilir. Tez, AİHM kararlarını, siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin ulusal kararlarla karşılaştırarak, uluslararası hukuk normları ve demokratik ilkeler çerçevesinde bir değerlendirme sunmaktadır. Tezin ilk bölümü, siyasi partilerin tanımı, işlevleri ve tarihsel gelişimini ele alırken, ikinci bölümde AİHM'in siyasi parti özgürlüğüne yaklaşımını ve bu özgürlüğün sınırlarını incelemektedir. Üçüncü bölümde ise, takdir marjı kavramının AİHM içtihatlarında nasıl ele alındığı, bu marjın sınırları ve demokratik toplum düzeni için ne zaman gerekli olduğu üzerinde durulmaktadır. Tez, siyasi partilerin kapatılmasının demokratik toplum düzeni için ne zaman gerekli olduğunu ve bu süreçte devletlerin sahip olduğu takdir marjının boyutlarını tartışmaktadır. Sonuç olarak, tez, siyasi partilerin kapatılması kararlarında AİHM'in takdir marjını nasıl uyguladığını ve bu kararların demokratik değerlerle uyumunu değerlendirirken, ulusal mahkemelerin kararlarıyla olan uyum ve çatışmaları ortaya koymaktadır. Bu çalışma, siyasi partilerin kapatılması konusunda demokratik toplumda gereklilik ilkesi çerçevesinde devletlere tanınan takdir marjının sınırlarını değerlendirirken ulusal ve uluslararası yargı organları arasındaki diyalogun ve etkileşimin önemini vurgulamaktadır.This thesis examines the margin of appreciation granted to states in the process of dissolving political parties within the framework of the European Court of Human Rights (ECHR) jurisprudence and its relationship with democratic principles. In democratic systems, political parties perform critical functions such as representing the will of the people and having a say in governance. However, in some cases, the activities of parties may conflict with the fundamental values of the democratic order, which can bring the sanction of dissolution to the agenda. The thesis provides an assessment within the framework of international legal norms and democratic principles by comparing ECHR decisions with national decisions regarding the dissolution of political parties. The first part of the thesis deals with the definition, functions, and historical development of political parties, while the second part examines the ECHR's approach to the freedom of political parties and the limits of this freedom. The third part focuses on how the concept of the margin of appreciation is addressed in ECHR jurisprudence, the limits of this margin, and when it is necessary for the democratic social order. The thesis discusses when the dissolution of political parties is necessary for the democratic social order and the dimensions of the margin of appreciation that states possess in this process. In conclusion, the thesis reveals how the ECHR applies the margin of appreciation in decisions regarding the dissolution of political parties and the compliance and conflicts of these decisions with democratic values, in comparison with the decisions of national courts. This study emphasizes the importance of dialogue and interaction between national and international judicial bodies while assessing the limits of the margin of appreciation granted to states within the principle of necessity in a democratic society.