Modern Mısır'da laikliğin gelişimi ve Cemal Abdunnasır dönemi politikaları

Abstract

Bu tezde Cemal Abdunnasır iktidarının laik/seküler olarak tanımlanamayacağı, Arap dünyasında laiklik hareketinin zirvesi olarak görülemeyeceği ve bu dönemdeki din-devlet ilişkilerinin pragmatist bir yaklaşımla ele alındığı ileri sürülmektedir. Bu tez, Mısır'daki laikleşme hareketine yeni bir bakış açısı kazandırmak ve Nasır hükümetinin din-devlet ilişkilerindeki tutumunu incelemek amacıyla yazılmıştır. Tez, 19. yüzyıldan 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar Mısır siyasetinde din ve devlet arasındaki ilişkileri tarihsel bir çerçevede ele alması ve Nasır yönetiminin laiklik ilkesiyle kurduğu zayıf ilişkileri ortaya koyması açısından önemlidir. Dolayısıyla bu döneme ilişkin laiklik tartışmalarının hatalı olduğu ve siyasi ya da ideolojik anlatının yeniden şekillendirilmesi gerektiği çeşitli örneklere dayanılarak ileri sürülmektedir. Tezde öncelikle tarihsel ve sosyal arka planıyla laikliğin/sekülerizmin anlaşılmasına yönelik kavramsal bir açıklama yapılmaktadır. Akabinde 19. yüzyılda başlayan ve 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar süren Mısır modernleşmesi ve onunla eş zamanlı gelişen laikleşme süreci incelenir. Nihai olarak ise Nasır iktidarının ideolojik kimliği ve politikaları incelenmekte, dini kurumlarla olan ilişkileri ve İslami muhalefetle mücadelesi analiz edilmektedir. Böylece bu rejimin laiklik sorunsalı ve din-devlet ilişkilerindeki pragmatist ve güç odaklı tutumu ortaya konulmuştur.

In this thesis, it is claimed that the rule of Gamal Abdel Nasser cannot be defined as secular and cannot be seen as the peak of the secularization movement in the Arab world, and that the religion-state relations in this period were handled with a pragmatist approach. This thesis has been written to give a new perspective to the secularization movement in Egypt and to examine the attitude of the Nasser government in religion-state relations. The thesis is important in that it handles the relations between religion and state in Egyptian politics from the 19th century to the second half of the 20th century in a historical framework and reveals the weak relations established by the Nasser administration with the principle of secularism. Therefore, it is claimed, based on various examples, that the debates on secularism regarding this period were erroneous and that the political or ideological narrative must be reshaped. In the thesis, first of all, a conceptual explanation is made for the understanding of secularism with its historical and social backgrounds. Subsequently, the modernization of Egypt, which started in the 19th century and lasted until the second half of the 20th century, and the secularization process that progressed concurrently with it are examined. Finally, the ideological identity and policies of the Nasser government are examined, its relations with religious institutions and its struggle against the Islamic opposition are analyzed. Thus, this regime's problematic of secularism and its pragmatist and power-oriented attitude in religion-state relations have been revealed.