Anayasa Mahkemesi kararları ışığında Türkiye'de rekabet hukuku ile temel hak ve özgürlükler arasındaki ilişki

Abstract

Bu araştırma, bir idari mercii olan Rekabet Kurulunun kanunla belirlenen sınır içerisinde yer alan faaliyetlerinin özel hukuk tüzel kişisi olan teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin temel hak ve özgürlüklerini ihlal edip etmediğini; ihlal varsa bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılabileceğini ve gelecekteki olası ihlal durumlarının ve ihlalin ortadan kaldırılmasına ilişkin çözüm yollarının tespiti amacıyla yapılmıştır. Bu yüksek lisans tezinde Anayasa Hukuku ve Rekabet Hukuku dallarının kesiştiği noktalardaki hukuka uygunluk sorunları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Öncelikle Anayasa Mahkemesinin önüne bireysel başvuru yoluyla intikal eden bireysel başvuru kararlarından rekabet kelimesini içeren, bir başka deyişle rekabetle ilgili olanlar incelenmiştir. Rekabetle ilgili olan bireysel başvuru kararları arasından maddi anlamda Rekabet Hukuku kapsamına girenler seçilerek tez konusu kapsamında incelenmiştir. Rekabet Hukuku kapsamında olan AYM'nin bireysel başvuru kararlarına giriş yapılmadan önce; kararlardaki teknik hususların Anayasa Hukuku bağlamında daha net anlaşılabilmesi için kararlarda yer alan Rekabet Hukuku düzenlemelerini kapsayacak kadar kısa bir Rekabet Hukuku araştırması yapılmıştır. Belirtildiği gibi, bu kısım kısa bırakılmaya çalışılmıştır. Zira bu çalışma Rekabet Hukuku uygulamalarının özel hukuk tüzel kişilerinin temel hak ve özgürlüklerini ihlal edip etmediğine ilişkin sorunlara ve çözümlere değinmeyi ana amaç olarak taşımaktadır. AYM'ye intikal eden ve Rekabet Hukuku kapsamına temas eden bireysel başvurulara istinaden verilen kararlar analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda AYM tarafından hangi tür kararlar verildiği; AYM'nin hangi temel haklara müdahale olduğuna, müdahale varsa bu müdahalenin ihlal teşkil edip etmediğine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Kararlarda yer alan karşı oy görüşleri de değerlendirilmiştir. Kararlarda bahsi geçen bütün temel haklar ve ilkeler ayrı bir başlık altında, kararlara konu olan uyuşmazlıklara ilişkin görüş bildirilmesi ve çözüm önerileri sunulabilmesi amacıyla, ayrıca açıklanmıştır. Bu hakların temel özellikleri ve sınırlandırılması şartları incelenmiştir. Bütün bu derlemelerin sonucunda Rekabet Hukuku uygulamalarına ilişkin AYM'ye bireysel başvuru yoluyla intikal eden uyuşmazlıklara dair AYM tarafından yapılan temel haklara ve ilkelere ilişkin değerlendirmelere dair eleştirel bir inceleme yapılmıştır. Birtakım noktalarda AYM'nin yerinde değerlendirmelerde bulunduğu, başka noktalarda ise karşı oy görüşleri değerlendirilmiştir. Bazı noktalarda AYM'nin değerlendirme konusu yaptığı temel hakka ilişkin daha farklı bir değerlendirme önerisi sunulmuştur. AYM'nin değerlendirme konusu yapmadığı ancak yapması gerektiği düşünülen temel haklara ve bunun gerekçelerine yer verilmiştir. Son olaraksa ileride AYM'nin önüne bireysel başvuru yoluyla gelmesi mümkün olabilecek olan uyuşmazlıklardan bahsedilmiştir ve bunların çözümüne dair tespitler ve öneriler sunulmuştur. Yukarıda yöntemi belirtilen yüksek lisans tezi en başta belirtilen amaca ek olarak Rekabet Hukuku'ndan yola çıkarak özel hukuk tüzel kişilerinin temel hak ve özgürlüklerinin korunmasında göz önünde bulundurulması gereken noktalara dikkat çekmeyi de amaçlamıştır. Nitekim Anayasa Hukuku kapsamında temel hak ve özgürlüklerin korunması nezdinde yapılan çalışmaların çoğunlukla gerçek kişilerin temel hak ve özgürlükleri nezdinde yapıldığı görülmüştür.This study examines whether the activities of the Competition Board—an administrative authority acting within the limits established by law—violate the fundamental rights and freedoms of undertakings and associations of undertakings, which are private law legal persons; if such violations exist, the study aims to determine how they may be remedied, as well as to identify potential future violations and propose solutions for eliminating them. In this master's thesis, issues of legality arising at the intersection of Constitutional Law and Competition Law are evaluated. First, among the individual application decisions brought before the Constitutional Court, those containing the term "competition," in other words those relating to competition, were reviewed. From among these competition-related individual application decisions, those that substantively fall within the scope of Competition Law were selected and examined within the framework of the thesis. Before delving into the Constitutional Court's individual application decisions that fall within the ambit of Competition Law, a concise examination of Competition Law was undertaken to the extent necessary to clarify the technical issues contained in the decisions within the context of Constitutional Law. As stated, this section was intentionally kept brief, since the primary aim of the study is to address the problems and propose solutions concerning whether Competition Law practices violate the fundamental rights and freedoms of private law legal persons. The decisions issued in response to individual applications submitted to the Constitutional Court that relate to Competition Law were analyzed. This analysis focused on the types of decisions rendered by the Court, as well as its views on which fundamental rights were interfered with and, where interference existed, whether such interference constituted a violation. Dissenting opinions contained in the decisions were also examined. All fundamental rights and principles referenced in the decisions were subsequently explained under separate headings in order to enable commentary on the disputes at issue and to provide solution proposals. The core features of these rights and the conditions under which they may be restricted were also analyzed.Drawing on all these findings, a critical assessment was conducted of the Constitutional Court's evaluations of fundamental rights and principles in disputes brought via individual application concerning Competition Law practices. The study identifies points at which the Court's reasoning is sound, considers dissenting opinions, and offers alternative evaluations regarding certain fundamental rights addressed by the Court. It also discusses fundamental rights that the Court did not examine but arguably should have, together with the underlying rationale. Finally, potential future disputes that may come before the Constitutional Court through individual applications are addressed, accompanied by observations and recommendations for resolving them. In addition to the primary aim outlined above, this master's thesis also seeks to highlight, through the lens of Competition Law, considerations that should be taken into account in the protection of the fundamental rights and freedoms of private law legal persons. Indeed, most studies conducted within the field of Constitutional Law on the protection of fundamental rights and freedoms tend to focus on natural persons.