Sivil toplum örgütleri ve kamu ilişkisi: Kurumsal eşbiçimlilik üzerine vaka analizi

Abstract

Bu araştırma, Türkiye'de farklı alanlarda faaliyet gösteren sivil toplum örgütleri (STÖ) ile kamu kurumları arasında kurulan karmaşık etkileşimlerin yönetimsel yansımalarını, kurumsal kuramın temel yapı taşlarından biri olan "kurumsal eşbiçimlilik" perspektifinden incelemektedir. Çalışmanın temel amacı; kamu kurumlarının yasal, mali ve idari otoritesinin, sivil toplum örgütlerinin örgütsel yapıları, karar alma mekanizmaları ve stratejik yönelimleri üzerindeki dönüştürücü etkisini ortaya koymaktır. Bu bağlamda, DiMaggio ve Powell tarafından literatüre kazandırılan zorlayıcı, taklitçi ve normatif eşbiçimlilik mekanizmalarının Türkiye'deki sivil toplum ekosisteminde nasıl bir işleyişe sahip olduğu detaylandırılmaktadır. Nitel araştırma yöntemi tercih edilen çalışmada, vaka analizi (durum çalışması) yaklaşımı benimsenmiştir. Veri toplama sürecinde, farklı hizmet alanlarında faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin üst düzey yöneticileri ve profesyonel çalışanları ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiş; elde edilen mülakat verileri içerik analizi tekniğiyle sistematik bir biçimde çözümlenmiştir. Araştırma, STÖ'lerin meşruiyet kazanma ve kritik kaynaklara erişim sağlama süreçlerinde kamu kurumlarının beklentilerine uyum sağlama eğilimlerini kurumsal bir çerçevede ele almaktadır. Bulgular, sivil toplum örgütlerinin özellikle yasal mevzuat, kamu fonlarına bağımlılık ve bürokratik denetim süreçleri nedeniyle yoğun bir "zorlayıcı eşbiçimlilik" baskısı altında olduğunu göstermektedir. Ayrıca, belirsiz çevre koşullarında kamunun başarılı bulduğu modellerin kopyalanması "taklitçi eşbiçimliliği", artan profesyonelleşme ihtiyacı ise "normatif eşbiçimliliği" tetiklemektedir. Bu süreçlerin sonucunda sivil toplum örgütlerinin örgütsel yapı bakımından kamu kurumlarına benzemeye başladığı, ancak bu durumun sivil toplumun özgün kimliği ve operasyonel özerkliği üzerinde riskler oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye'deki STÖ-kamu ilişkilerini kurumsal eşbiçimlilik dinamikleri üzerinden açıklayarak, sivil toplumun kurumsallaşma süreçlerine ve demokratik yönetişimdeki konumuna dair kapsamlı bir değerlendirme sunmaktadır.

This research examines the managerial reflections of complex interactions established between civil society organizations (CSOs) operating in various fields in Türkiye and public institutions, through the perspective of "institutional isomorphism," one of the fundamental pillars of institutional theory. The primary objective of the study is to reveal the transformative impact of the legal, financial, and administrative authority of public institutions on the organizational structures, decision-making mechanisms, and strategic orientations of CSOs. In this context, the functioning of coercive, mimetic, and normative isomorphism mechanisms—introduced to the literature by DiMaggio and Powell—within the Turkish civil society ecosystem is detailed. Adopting a qualitative research method, the study employs a case study approach. During the data collection process, semi-structured interviews were conducted with senior executives and professional employees of CSOs operating in different service areas; the resulting interview data were systematically analyzed using the content analysis technique. The research addresses the tendencies of CSOs to comply with the expectations of public institutions within an institutional framework during their processes of gaining legitimacy and accessing critical resources. The findings indicate that CSOs are under intense "coercive isomorphism" pressure, particularly due to legal regulations, dependence on public funds, and bureaucratic audit processes. Furthermore, the copying of models perceived as successful by the public sector under uncertain environmental conditions triggers "mimetic isomorphism," while the increasing need for professionalization stimulates "normative isomorphism." It has been determined that as a result of these processes, CSOs have begun to resemble public institutions in terms of organizational structure; however, this situation poses risks to the authentic identity and operational autonomy of civil society. Consequently, by explaining CSO-public relations in Türkiye through the dynamics of institutional isomorphism, the study provides a comprehensive evaluation of the institutionalization processes of civil society and its position within democratic governance.