Müzik ve doğaçlama ilişkisi: Zaman ve kültür bağlamında diyalektik bir çözümleme

Abstract

Bu çalışma, müzik sanatının kültür coğrafyaları arasında farklı zaman anlayışlarının yarattığı bir durumun yansıması olarak diyalektik bir işleyiş kazanmasını ve bu diyalektiğin müzikal uygulamalar içinde doğaçlama müzikte belirginleşmesini hem müzik teknikleri açısından hem de kavramsal bakımdan inceleyerek müzik felsefesi alanına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Müzikologlar arasında 20. ve 21. yy'da yükselen bir kavram olan Dünya Müziği tanımı, tek bir coğrafyanın ve tek bir müzik yapma yaklaşımının içerdiği eksiklikleri vurgulamaktadır. Bu vurgu sayesinde akademik anlamda yapılan müzik tanımlarının yetersiz kaldığı ve birçoğunun kültürel müzik fenomenini kapsamadığı anlaşılmıştır. Müzik yaklaşımlarının tarihsel anlamda paylaşılan ortaklıklar üzerinden ayrıldığı ve coğrafi anlamda Doğu ve Batı müzik kültürü olarak iki ana eksenin Dünya Müziğini belirlediği söylenebilir. Bu iki ana eksendeki farklı müzik yaklaşımları, yine bir kültür fenomeni olan zaman kavrayışlarındaki farklılıklarla şekillenmiş görünüyor. Anılan farklılıklar, bir bütün içinde tez ve antitez olarak bir sentezle Dünya Müziğini oluşturmakta ve bir diyalektiği ortaya koymaktadırlar. Müzikal yaklaşımlardaki ayrımları gözlemlediğimiz açık örnek, kültürlerin doğaçlama müzik uygulamalarıdır. Batı coğrafyasının, zaman kavrayış türleri açısından Doğu coğrafyasına göre daha ölçülü ve metrik örnekler sergilemesi, müzikal doğaçlamayı da metrik bir alanda icra etmelerini açıklamaktadır. Buna karşılık, Doğu coğrafyasının esnek zaman kullanım algısı müzikal doğaçlama uygulamalarında daha özgür ve esnek bir kullanım imkânını sunmaktadır. Öte yandan, müzikal doğaçlamanın kendisi de bir diyalektik doğurmakta an içinde akışa tabi, oluş ve yok oluşun döngüsel olarak birbirini izlediği ve karşıtların geriliminin yarattığı bir uyumun, müzikal akıl ve sezgi temelli bir gösterimini bizlere sunmaktadır. Hem müziğin zaman ve kültür ekseninde, hem de müzikal doğaçlamanın kendi özgün yapısında gözlemlenen diyalektiğin felsefi temellendirilmesi ise Herakleitos'un fragmanları arasında bulunmuştur.This study aims to make a contribution to the field of music philosophy by focusing on the idea that the art of music creates a dialectic as a reflection of a situation created by different understandings of time among cultural geographies and that this dialectic is clearly revealed in improvisational music within musical practices. It examines these arguments both through musical techniques and aims to present a philosophical analysis. The definition of World Music, which is a rising concept among musicologists recently, emphasizes the deficiencies created by the acceptance of a single geography and a single music making approach. With this emphasis, it has been understood that the academic definitions of music are insufficient and do not cover every cultural music phenomenon. It has been seen that music approaches are separated on the basis of historically shared partnerships and that two main axes as Eastern and Western music culture in geographical sense reveal the phenomenon called World Music. The different musical approaches in these two main axes seem to have been shaped by the differences in the perception of time, which is also a cultural phenomenon. These differences form World Music with a synthesis as thesis and antithesis as a whole and reveal a dialectic. The clear example where we can see the sharpness in musical approaches is the improvised music practices of cultures. The fact that the Western geography is more measured and metrical in terms of time perceptions than the Eastern geography explains the fact that they have compressed musical improvisation into a metric field. On the other hand, the flexible use of time perception of the Eastern geography has created a more free and flexible usage opportunity in musical improvisation applications. On the other hand, musical improvisation itself creates a dialectic, presenting us with a musical reason and intuition-based demonstration of a harmony that is subject to the flow in the moment, cyclical succession of creation and destruction, and created by the tension of opposites. It has been observed that both music creates a dialectic in the axis of time and culture, and musical improvisation creates a dialectic in its own unique structure, and the philosophical grounding of this observation has been found among the fragments of the Heraclitus.