Türkiye'de mühendislik eğitiminin mühendislerin sosyal hareketliliğine etkisi

Abstract

Bu çalışma, mühendislik fakültelerinin ve mezun sayılarının artmasıyla mühendislerin emek piyasasına dahil olma ve sosyal hareketliliği deneyimleme biçimlerinin nasıl farklılaştığını anlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda mühendislik mesleğini icra eden katılımcıların sosyal kökenleri ve eğitim aldıkları üniversitelere bağlı olarak meslek aracılığıyla elde ettikleri çıktıların nasıl farklılaştığı analiz edilmiştir. Nicel araştırma yöntemi ve anket tekniğinin kullanıldığı araştırmaya Türkiye'nin farklı şehirlerinde bulunan mühendislik fakültelerinden bilgisayar, elektrik-elektronik, endüstri, gemi, makine, inşaat, tekstil ve uçak mühendisliği bölümlerinden mezun olan 237 kişi katılmıştır. Elde edilen veriler Jamovi 2.5 istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizler doğrultusunda üç temel başlık belirlenmiştir. Sosyoekonomik kökenin bireylerin elde ettikleri çıktılar üzerindeki etkisini ele alan ilk başlıkta baba eğitim seviyesinin bireylerin maaşları üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu bulgulanmıştır. İkinci başlıkta mesleki deneyim, üniversite türü, yaş ve bölüm gibi ara faktörlerin çıktılar üzerindeki etkisini ele alınmıştır. Bu doğrultuda mesleki deneyimin bireylerin kazançlarını en çok etkileyen faktör olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte baba eğitim seviyesi ve mesleki deneyimin birlikte ele alındığında kazanç ve mesleki konum üzerindeki etki değerinin oldukça yüksek olduğu görülmüştür. Dolayısıyla sosyal köken bireylerin elde ettikleri kazanımlar üzerinde etkili olmakla birlikte mesleki deneyim gibi önemli bir ara faktörün etki değerinin yüksek olması mühendisliğin esnek bir yapıda konumlandığını göstermektedir. Bununla birlikte katılımcıların konumlarına dair değerlendirmeleri büyük oranda müspettir. Mevcut konumlarını geçmiş 5 yıldan daha iyi görmekte, gelecek 5 yılda daha iyi olacağını düşünmekte ve ebeveynlerine kıyasla daha iyi olduğunu düşünmektedir. Bu bakımdan mühendisliğin bir meslek olarak sosyal köken ve mesleki deneyim gibi faktörler çerçevesinde mensuplarına hareketlilik olanağı sunduğu bu sebeple katı tabakalı bir yapının söz konusu olmadığı sonucuna varılmıştır.This study explores how the experience of engineers entering the labour market and their social mobility has evolved with the increase in the number of engineering faculties and total engineering graduates. Specifically, this study examines the difference in outcomes within the profession varies based on the social backgrounds of the participants and the universities they graduated from. The research utilizes a quantitative research method and survey technique involving 237 graduates from computer, electrical-electronics, industrial, naval, mechanical, civil, textile, and aerospace engineering from faculties across Turkey. This data was analysed with the Jamovi 2.5 statistical program and revealed three main themes. The first theme examines the impact of socioeconomic backgrounds on individual outcomes and finds that a father's education level has a significant effect on an individual's salary earning potential. The second theme examines the effects of intermediate factors such as professional experience, university type, age, and faculty, revealing that professional experience is the most influential factor on an individual's earning potential. This suggests that while the socioeconomic background of an engineer pertaining to their father's educational level and professional experience has an impact on their salary earning potential, professional experience is the most important factor with regards to salary earning potential and that the engineering field is positioned in a flexible structure. The third theme is that participants' evaluations of their positions are largely positive. They perceive their current roles as improved compared to five years ago, anticipate further improvements in the next five years, and view themselves as better off than their parents. These findings suggest that engineering as a profession provides significant opportunities for mobility, taking into account factors such as social background and professional experience, and thus does not exhibit a rigid stratification structure.