Kudüs'te Hristiyan kutsallığının inşası ve dönüşümü: Roma ve Erken İslâm dönemi (325-715)

Abstract

Bu çalışma, Kudüs'ün IV. yüzyılda Hristiyan bir şehir olarak kutsallaşmasından başlayarak, erken İslâm döneminde (638–715) Müslüman kimliğinin şekillenmesine kadar olan süreçte Hristiyan kimliğinin dönüşümünü incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Hristiyan Kudüs'ün dünyevi kutsallığının hangi dini, mimari ve politik dinamiklerle kurulduğunu ve bu kimliğin Müslüman Kudüs karşısında nasıl değiştiğini anlamaktır. Bu bağlamda, 326 sonrası Kudüs'ün Hristiyan topografyası, kiliseler, rölik merkezleri ve hac yolları gibi unsurlar üzerinden analiz edilmiştir. Aynı şekilde, 614'teki Sâsânî işgaliyle başlayan sarsılma süreci ve 638 sonrası Müslüman fethiyle birlikte bu kutsal kimliğin nasıl dönüştüğü ortaya konmuştur. Erken İslâm döneminde Kudüs ve çevresinde bazı manastırların faaliyetlerine devam etmesi, erken İslâm döneminde Hristiyan kutsallığın tam anlamıyla ortadan kalkmadığını göstermektedir. Çalışma, hac ve manastır faaliyetlerinin hem Hristiyan kutsallığın inşasındaki hem de dönüşümündeki rolünü vurgulamaktadır. Ayrıca, erken İslâm idaresinin mimari ve dini politikaları çerçevesinde Hristiyan kutsallığın nasıl yeniden tanımlandığı analiz edilmektedir. Kudüs'ün kutsal kimliği böylece, hem süreklilik hem de kopuş unsurlarıyla bütüncül bir tarihsel dönüşüm olarak değerlendirilmektedir.This study investigates the transformation of Jerusalem's religious identity from its sanctification as a Christian city in the fourth century to the formation of its Muslim character during the early Islamic period (638–715). The primary aim is to understand how Christian Jerusalem's worldly sacredness was constructed through religious, architectural, and political dynamics and how this identity evolved in response to the emergence of Muslim Jerusalem. The research analyzes the Christian sacred topography of the city after 326, including churches, relic centers, and pilgrimage routes. It also examines how this identity was challenged by the Sasanian invasion in 614 and subsequently transformed under Muslim rule following the conquest of 638. The study highlights the role of pilgrimage and monastic practices in both the construction and transformation of Christian sacred identity. Additionally, it explores how Christian sanctity was redefined under the architectural and religious policies of the early Islamic administration. Thus, Jerusalem's sacred identity is presented as a product of both continuity and rupture. By comparing the roles of pilgrimage and monastic institutions in the Roman and early Islamic periods, the study contributes to a broader understanding of the historical evolution of sacred urban identities.