CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRK KAMU YÖNETİMİ: YÜZ YILLIK REFORM DENEYİMİNİN MAKRO ANALİZİ

Abstract

Türk yönetim yapısı binlerce yıldır var olan bir yönetim geleneği ve devlet anlayışının üzerine kurulmuştur. Bu geleneğin son temsilcileri arasında yer alan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kamu yönetimi sistemi ise gerek örgütleniş gerekse işleyiş açısından Osmanlı Devleti’nden devralınan mirasın yeni toplumsal ve siyasal yapıya uyarlanması biçiminde ortaya çıkmıştır. Geride bırakılan yüz yıllık süreçte hem uluslararası düzeyde gerçekleşen paradigma değişimlerinden hem de çeşitli iç etkenlerden etkilenen Türk kamu yönetimi sistemi dinamik bir tutum geliştirerek yeni gelişmelere kendini uyarlamıştır. Ancak Türkiye’deki reform süreçlerinde çoğu zaman dış dinamikler belirleyici bir rol üstlenmiştir. Örneğin Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kurulduğu 1923 yılından 1945 yılına kadar olan süreçte gerek yapısal ve işlevsel anlamda gerekse idare hukuku disiplini açısından Fransa ve Almanya başta olmak üzere Kıta Avrupası etkili olmuştur. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından ise savaşın galipleri yeni bir dünya düzeni kurmuş ve bu düzen kapsamında hem Amerika Birleşik Devletleri (ABD) hem de Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlar bir disiplin olarak kamu yönetiminin Türkiye’de gelişmesinde baş rol oynamıştır. Diğer yandan 1980’li yıllarla birlikte ABD ve İngiltere öncülüğünde dünyaya yayılan neoliberal politikalar ve yeni kamu yönetimi anlayışı Türkiye’de yaygınlık kazanmıştır. Avrupa Birliği’ne tam üyelik konusunda Türkiye’nin aday ülke olarak kabul edilmesiyle birlikte 2000’li yıllarda ise Avrupa Birliği eksenli reformların uygulandığı ifade edilebilir. Ancak 2018 yılıyla birlikte fiilen hayata geçirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin iç dinamiklerin etkisiyle oluşturulması bu anlamda bir dönüm noktası teşkil etmektedir. Çalışma kapsamında Türkiye Cumhuriyeti’nin yüz yıllık sürecinde kamu yönetimi sisteminin gelişimi ve dönüşümü makro düzeyde ele alınarak reform sürecinin aşamaları ve reformların ardındaki dinamikler irdelenmektedir.