Teknolojik Gelişme ve Üretim Süreçleri İlişkisine Teorik Bir Yaklaşım

Abstract

Kapitalist sistemin 20. yüzyılın son dönemlerinden itibaren ve özellikle post-Sovyet dönemde sermaye lehine ortaya çıkan olanaklar sayesinde, tarihsel ve “alışılmışın dışında” bir değişim ve dinamizm sürecinde olduğu iddia ediliyor. Kapitalist sistemin, teknolojik ilerlemeler ve üretim güçlerinin gelişimi ile koşut olarak ortaya çıkan enformasyon ve verideki büyük artış, otomasyon ve bilgisayarlaşma, gelişen iletişim ve dijitalleşme ile yeni medya araç ve teknikleri gibi gelişmelerle birlikte yeni bir tarihsel evrenin açılışını yaptığı iddiası, kapitalizmin sistem içi kriz döngülerinin üstünü örtecek ya da erteleyecek yeni bir ideolojik manevra olarak öne çıkmaktadır. Marksist ekonomi politik yaklaşım, teknolojik ilerlemeyi, üretim süreçlerinin bir parçası olarak görür ve bunun üretim sürecinin tamamına olan etkisini inceler. “Dördüncü sanayi devrimi” olarak adlandırılan dönemde ortaya çıkan tam otomasyon, insansızlaştırma gibi eğilimlerin, sermaye birikiminin gereklerinden bağımsız olarak ortaya çıktığı söylenemez. Bu çalışma, Marksist ekonomi politik açıdan, teknolojik gelişmelerin kapitalist üretim ilişkileri üzerindeki etkilerinin kuramsal boyutunu tartışmakta ve konuya ilişkin kavram setlerini değerlendirmektedir. Bu bağlamda, teknolojik gelişme ve dijitalleşmenin üretim ilişkilerini kökünden değiştirdiği tezine karşı çıkılarak, maddi üretim alanında sermaye egemenliğinin yeniden üretimini merkeze alan kuramlar Marksist ekonomi politik açıdan ele alınmaktadır.