Mühendishane’den Cambridge Üniversitesi’ne: Mehmed Emin Paşa ve Calculus of Variations Adlı Eseri

Abstract

On dokuzuncu yüzyılda yaşamış Osmanlı devlet adamı ve matematikçi Mehmed Emin Paşa (ö. 1267/1851) Osmanlı Devleti’nin tahsil için Mühendishane’den Avrupa’ya gönderdiği ilk subaylardandır. Eğitiminin ardından yurda dönüşünde önemli devlet görevlerine atanmış ve Mekteb-i Harbiye Nazırlığı, Rumeli Ordusu Müşirliği, Arabistan Ordusu Müşirliği gibi bürokratik ve askerî vazifelerde bulunmuştur. 1250/1834 yılında İngiltere’ye gönderilerek, burada askerî eğitimin ardından Cambridge Üniversitesi’nde matematik tahsili gören Emin Paşa, buradaki eğitiminin semeresi olarak An Introduction to the Calculus of Variations: with a theoretical view of maxima and minima adlı İngilizce bir eser kaleme almıştır. Matematiğin o dönemde yeni bir araştırma alanı olan varyasyonlar hesabına bir giriş mahiyetinde olan bu eser 1839 yılında Londra’da basılmıştır. Bu çalışmada Emin Paşa’nın Calculus of Variations eseri bilimsel açıdan değerlendirilerek dönemindeki konumu belirlenmeye çalışılmıştır. İngilizce olan eserin Türkçe tercümesi de hazırlanmıştır. Ayrıca Emin Paşa’nın İngiltere’deki eğitim süreci ve ülkesine döndükten sonraki hizmetlerine dair malumat, kaynaklar ve arşiv belgeleri ışığında derlenerek bir biyografi oluşturulmuştur.