Türkiye'de siyasal fanatizm: Eğilimler ve tipolojiler

Abstract

Çalışma, Türk sosyolojisindeki siyasal fanatizmin kaynaklarını, görünen biçimlerini, toplumdaki işlevlerini ve sosyal medyanın bu husustaki rolünü araştırmaktadır. Siyasal kültürdeki fanatizmin marjinal gruplar dışında sivil toplumda da yaygın olduğuna ve toplumsal tehdit barındırdığına dayanmaktadır. Literatürde fanatizm, düşünce paradigmalarına dayandırılmakla birlikte toplumsal, siyasal ve iktisadi krizlerin de doğal çıktısı olarak görülmektedir. Buradan hareketle çalışmada Türkiye Cumhuriyeti siyasi tarihi ve kültürü, fanatizm parametreleri üzerinden okunmuştur. Araştırma soruları bağlamında güncel siyasetle ilgilenen, siyasi kuruma üyeliği olan veya olmayan, farklı yaş, eğitim, meslek ve görüşe sahip 27 katılımcı ile fenomenolojik desen dahilinde derinlemesine mülakat yapılarak nitel bir araştırma yürütülmüştür. Araştırma soruları ile bireylerin ne derece politize ve fanatik oldukları, ötekine yönelik tutumları, fanatik eğilimlerinin sebepleri ve fanatizm bağlamında medyadaki etkileşimleri sorgulanmıştır. Ayrıca katılımcı verilerini desteklemesi açısından Twitter, Facebook, Youtube ve Reddit gibi farklı sosyal medya alanları da siyasal fanatizm bağlamında incelenmiş ve buradan veriler kullanılmıştır. Sonuç olarak hem teoriden hem de bulgulardan hareketle siyasal fanatizm skalası hazırlanmıştır. Fanatizmin analizi için "bir kurtarıcı olarak siyaset", "bağlayıcı ve dışlayıcı fanatik eğilimler", "siyasal özdeş" ve "gizli dışlayıcılık" gibi kavramlar üretilmiştir. Ayrıca kaynaklarına, parametrelere ve yaşa göre anlamlı bir değişiklik gösteren "değer bazlı siyasal fanatik" ve "refah arayışlı fanatik muhalif" olarak iki tipoloji elde edilmiştir. Toplumsal değişim ve siyasal kültür alanındaki dönüşüm ile toplumsal hafızanın ve değer bazlı siyasal çatışmaların çözülmeye başladığı, refah, özgürlük, eşitlik ve profesyonellik talebi doğrultusunda çatışma alanının oluştuğu saptanmıştır. Türk sosyolojisinde toplumsal krizlerden ve hafızadan kaynaklı siyasal fanatizmin; krizlerin boyut değiştirmesi, ayrıştırıcı dil ve sosyal medyanın da etkisiyle kendini yeniden ürettiği, toplumsal uzlaşı ortamını olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Siyasete yüklenen anlamda ve fanatikleşmenin oluşumunda siyaset kurumunun ve devletin Türk sosyolojisindeki otoriter konumunun ve buradan hareketle siyasetin "bir kurtarıcı" olarak algılanmasının etkili olduğu görülmüştür.

The study explores the sources of political fanaticism in Turkish sociology, its sources, its functions in society and the role of social media in this regard. It is based on the fact that fanaticism in political culture is widespread in civil society as well as marginalized groups and poses a social threat. In the literature, fanaticism is based on paradigms of thought, but it is also seen as a natural outcome of social, political and economic crises. From this point of view, the research analyzes the political history and culture of the Republic of Turkey through the parameters of fanaticism. In the context of the research questions, a qualitative research was conducted by conducting in-depth interviews within the phenomenological design with 27 participants of different ages, education, jobs and opinions, who are interested in current politics, with or without membership in a political organization. With the research questions, the extent to which individuals are politicized and fanatical, their attitudes towards the other, the reasons for their fanatic tendencies and their interactions in the media in the context of fanaticism were questioned. In addition, in order to support the participant data, different social media areas such as Twitter, Facebook, Youtube and Reddit were also analyzed in the context of political fanaticism and data from these areas were used. As a result, a political fanaticism scale was prepared based on both theory and findings. For the analysis of fanaticism, concepts such as "politics as a savior", "binding and exclusionary fanatic tendencies", "political identical" and "hidden exclusionism" were produced. In addition, two typologies, "value-based political fanatic" and "welfare-seeking fanatical dissident", which vary significantly according to their sources, parameters and age, were obtained. It has been determined that social memory and value-based political conflicts have started to dissolve with social change and transformation in the field of political culture, and that the field of conflict has been formed in line with the demand for welfare, freedom, equality and professionalism. In Turkish sociology, it has been determined that political fanaticism stemming from social crises and memory reproduces itself with the effect of changing the dimension of crises, divisive language and social media, and negatively affects the social consensus environment. It has been observed that the authoritarian position of the political institution and the state in Turkish sociology and the perception of politics as "a savior" are effective in the meaning attributed to politics and the formation of fanaticism.