Afganistan dış politikasında küresel aktörler: ABD, Çin ve Rusya (2001-2021)

Abstract

Afganistan tarih boyunca jeopolitik konumu ve yer altı zenginlikleri nedeniyle sürekli dış müdahalelere maruz kalan bir ülke olmuştur. Persler, Makedonyalılar, Araplar, Moğollar, İngilizler ve Ruslar bu ülkeyi geçmişte istila eden milletler arasındadır. 11 Eylül olayı neticesinde bu sefer ABD tarafından işgal edilmesinin sebebi ise Afganistan'ın bir taraftan Çin, Pakistan, İran ve Rusya gibi ABD hegemonyasına rakip güçlerin merkezinde yer almasından kaynaklanırken; diğer taraftan bölgedeki terörizm ve uyuşturucu kaçakçılığı ve Taliban'ın ABD'ye yönelik tavrından kaynaklanmaktadır. Uluslararası sistem içerisinde çoklu bir oyun sahnesine dönüşen Afganistan; dış politikada ülkenin yeniden inşası, ekonomik iş birliği ve güvenlik için fırsatlar ve doğal olarak engellerle karşılaşmıştır. Bu çalışmada, Afganistan'ın küresel aktörler olarak ABD, Çin ve Rusya'ya yönelik 2001-2021 yılları arasındaki dış politikası içerik ve söylem analiziyle analiz edilmiştir. Bu çalışma neticesinde, Afganistan'ın dünya siyasetinde adeta bir oyun sahnesi olarak algılanması, ülke içindeki istikrarsızlık, terörizm, radikalizm, nasyonalizm bir yandan uluslararası sistem yapısına, diğer yandan dış politika karar vericilerin etkilendiği içsel ve dışsal faktörlerin yanı sıra liderlik özelliklerine dayandığı sonucuna varılmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır: İlk bölüm kavram çerçeve başlığı altında dış politika kavramı, dış politikayı etkileyen faktörler ve dış politika stratejilerini kapsamaktadır. İkinci bölüm, Afganistan'ın genel özellikleri olarak; tarihi, etnik ve inanç yapısı, coğrafi konumu, ekonomik durumu, jeopolitik önemi, devlet ve hükümetin yapısı, dış politika özellikleri ve küresel aktörlerin bu ülkedeki hedeflerinden bahsetmektedir. Son olarak üçüncü bölümde ise, Afganistan dış politikasının genel özellikleri, Afganistan'ın ABD'ye yönelik dış politikası, Afganistan'ın Çin'e yönelik dış politikası ve Afganistan'ın Rusya'ya yönelik dış politikası ayrı başlıklar altında incelenmiştir.Afghanistan has been a country that has been historically subjected to constant foreign interventions due to its geopolitical position and underground treasures. Persians, Macedonians, Arabs, Mongols, British and Russians are among the nations that have decimated this country in the past. The reason for the invasion of Afghanistan by the United States this time as a result of the September 11 attack is due to the fact that, on the one hand, Afghanistan is at the center of forces competing with the US hegemony, such as China, Pakistan, Iran and Russia, on the other hand, it is caused by terrorism and drug trafficking in the region and the attitude of the Taliban towards the United States. Afghanistan, which has become a multi-play scene within the international system, surely has faced obstacles in foreign policy, opportunities for the reconstruction of the country, economic cooperation and security. In this study, the foreign policy of Afghanistan towards the United States, China and Russia as global actors between the years 2001-2021 has been analyzed. As a result of this study, it has been concluded that the perception of Afghanistan as a game scene in world politics is based on the structure of the international system of instability, terrorism, radicalism and nationalism within the country, on the other hand, internal and external factors influenced by foreign policy decision-makers, as well as leadership features. This study consists of three parts: the first part includes the concept of foreign policy, factors influencing foreign policy and foreign policy strategies under the title of conceptual framework. The second part mentions the history, ethnic and religious structure, geographical position, economic condition, geopolitical importance, foreign policy features and goals of global actors in this country, structure of the state and government of Afghanistan as general features of Afghanistan. In conclusion, in the third part, the general features of the foreign policy of Afghanistan, the foreign policy of Afghanistan towards the United States, the foreign policy of Afghanistan towards China and the foreign policy of Afghanistan towards Russia have been analyzed under the separate titles.