Hegemonya ve kültürel sermaye bağlamında Boğaziçi Üniversitesinde Amerikan etkisi ve öğrencilik deneyimleri

Abstract

Bu tez, Amerikan kültürel etkisinin Türkiye'deki akademik yapılar üzerindeki yansımalarını Boğaziçi Üniversitesi örneği üzerinden incelemektedir. Çalışma, üniversitelerin yalnızca bilgi üretim merkezleri değil, aynı zamanda belirli kültürel ve ideolojik yönelimlerin aktarılabileceği kurumlar olabileceği varsayımından hareketle, eğitim kurumlarının kültürel hegemonya süreçlerindeki rolünü analiz etmektedir. Bu doğrultuda, Antonio Gramsci’nin hegemonya kuramı ile Pierre Bourdieu’nün kültürel sermaye kavramı kuramsal çerçeve olarak benimsenmiştir. Araştırma kapsamında, Boğaziçi Üniversitesi’ne ilişkin farklı dönemleri temsil eden 20 katılımcıyla derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiş; bu veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, üniversitenin tarihsel gelişimi içinde kurumsal yapı, dil politikaları, müfredat düzenlemeleri ve akademik kadro oluşumu gibi alanlarda Amerikan yükseköğretim normlarıyla çeşitli düzeylerde örtüşmeler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu durumun, yalnızca dışsal etkilere değil, aynı zamanda üniversite içindeki kültürel sermaye biçimlerinin dönüşümüne dayalı içsel süreçlere de bağlı olduğu gözlemlenmiştir. Bununla birlikte çalışma, söz konusu yönelimlere karşı ortaya çıkan alternatif duruş biçimlerine ve farklı dönemlerde gelişen eleştirel yaklaşımlara da yer vermektedir. Özellikle öğrenci kulüpleri, mezun inisiyatifleri ve akademik özerklik talepleri bu bağlamda değerlendirilmiştir. Çalışma, Türkiye’de kültürel hegemonya tartışmalarının çoğunlukla medya ve popüler kültür üzerinden yürütüldüğü bir bağlamda, üniversitelerin bu süreçlerde oynayabileceği rolü tartışmaya açması bakımından literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.This thesis examines the reflections of American cultural influence on academic structures in Turkey through the case study of Boğaziçi University. It is based on the premise that universities are not only centers of knowledge production but also carriers of certain cultural and ideological orientations, and therefore analyzes the role of educational institutions in processes of cultural hegemony. In this context, Antonio Gramsci’s theory of hegemony and Pierre Bourdieu’s concept of cultural capital are adopted as the theoretical framework. The research involves 20 in-depth interviews with participants representing different periods of Boğaziçi University. These interviews were evaluated using thematic analysis. The findings reveal that, throughout its historical development, the university has exhibited various degrees of alignment with American higher education norms, particularly in areas such as institutional structure, language policies, curriculum design, and faculty formation. It has been observed that these dynamics are shaped not only by external influences but also by internal processes linked to the transformation of cultural capital within the university. Furthermore, the study highlights alternative stances and critical approaches that emerged in response to these orientations. Student clubs, alumni initiatives, and demands for academic autonomy are examined in this context. By shifting the focus beyond discussions of cultural hegemony that are often limited to media and popular culture, the study aims to contribute to the literature by exploring the potential role of universities in these processes.