İktisat metodolojisi açısından Sabri Orman'ın İslam iktisadına katkıları

Abstract

İslam iktisadı, Müslüman fertlerin İslam dininin benimsemiş olduğu temel prensipleri esas alarak sosyo-ekonomik ilişkilerine şekil vermesi çabasının bir başka adıdır. Disiplinin modern bir sosyal bilim olarak ortaya çıkması 1930'lu yıllara dayanmaktadır. Post-kolonyal dönemde Müslümanın dünya siyasi bağımsızlık sonrası kendilerine has ekonomik sistemlerini araştırmaya ve tatbik etmeye başlamasıyla beraber 1940-1970 yılları arasında İslam iktisadına dair teorik çaba öne çıkmıştır. 1970'li yıllara gelindiğinde ise, küreselleşen finansallaşma ile birlikte İslam iktisadı yerini hızlıca pratik bir sorun olan finansman ihtiyacına çözüm bulmanın karşılığı olan İslami finansa bırakmıştır. Dünya genelinde İslam iktisadının teorik inşasına katkı sağlayan metodolojik çalışmaların azlığı bir yana, Türkiye'de de benzer bir durum olmasına rağmen İslam iktisat metodolojisini gündemde tutan isimlerin başında Sabri Orman gelmektedir. Orman'ın önermiş olduğu "tevarüs ve inşa" kavramları, İslam dininin prensiplerine bağlı kalarak farklı medeniyetlerin geliştirdiği bilginin aktarılmasına imkân sağlayan bir metodoloji önerisi sunmaktadır. Bu yaklaşım, 1970'li yıllarda küresel bilgi birikimi ile yüzleşmek zorunda kalan Müslüman coğrafyalarda uygulanan bilginin İslamileştirilme yöntemini sergilemektedir. Yaygın olarak bilinen, Homoeconomicus'a karşı Homoislamicus'un önerilmesi bu durumun tipik bir örneğidir. Orman, bilginin İslamileştirilmesi yönteminden yola çıkarak özgün bir İslam iktisat disiplini sunmayı amaçlamaktadır. Her ne kadar geliştirdiği metodolojik çaba evrimci iktisat izleri taşısa da iktisadi, tarihsel ve fıkhi bilgi uzmanlığını bir arada tutan Orman, Türkiye'de çağdaş İslam iktisat literatürüne özgün katkısı olan nadir kimselerden olduğu için alana bakışı ve katkıları oldukça önemlidir. Bu bakış ve katkı, İslam iktisadının gelecekte özgün bir iktisadi alternatif olarak yükselmesinin önünü açması bakımından öncü bir çabadır.

Islamic economics is another name for the effort of Muslim individuals to shape their socio-economic relations based on the basic principles adopted by Islam. The emergence of the discipline as a modern social science dates back to the 1930s. In the post-colonial period, the theoretical endeavor of Islamic economics came to the fore between 1940 and 1970 as the Muslim world began to research and implement their own economic systems after political independence. By the 1970s, with the globalization of financialization, Islamic economics was quickly replaced by Islamic finance as a solution to the practical problem of finding a solution to the need for Muslim financing. Apart from the scarcity of methodological studies that contribute to the theoretical construction of Islamic economics worldwide, Sabri Orman is one of the leading figures who keep Islamic economics methodology on the agenda, despite the similar situation in Turkey. Orman's concepts of "transmission and construction" offer a methodology that allows for the transfer of knowledge developed by different civilizations while adhering to the principles of Islam. This approach demonstrates the method of Islamization of knowledge applied in Muslim geographies that had to confront global knowledge accumulation in the 1970s. The widely known proposal of HomoIslamicus against Homoeconomicus is a typical example of this situation. Orman aims to present an original Islamic economics discipline based on the method of Islamization of knowledge. Although his methodological endeavor bears traces of evolutionary economics, Orman, who combines economic, historical and jurisprudential expertise, is one of the rare individuals in Turkey who has made original contributions to the contemporary Islamic economics literature. This perspective and contribution is a pioneering effort in terms of paving the way for the rise of Islamic economics as an authentic economic alternative in the future.