Avrupa Birliği örneği üzerinden bir analiz İslam ülkeleri arasında iş birliği

Abstract

Uluslararası ilişkiler disiplini içerisinde yer alan liberal yaklaşımlar uluslararası iş birlikteliklerinin bölgesel ve küresel anlamda barış ve istikrarın sağlanması noktasında önemli kazanımlar sağladığını belirtmektedir. Bu doğrultuda uluslararası sistem içerisinde iş birlikteliğini sağlamak amacıyla birçok uluslararası örgüt kurulmuştur. Başarılı bir iş birlikteliği sonucunda kurulan uluslararası örgütler ise uluslararası sistem içerisinde ciddi sorunlar teşkil eden birçok konuda kalıcı çözümlerin hayata geçirilmesinde önemli katkılar sunmaktadır. Bu örgütlerden birisi de Avrupa Birliği yapılanmasıdır. Asırlar boyunca kendi içlerinde savaş ve iç karışıklıklarıyla mücadele eden Batılı ülkelerin kurmuş oldukları Avrupa Birliği yapılanması bölgesel anlamda barış ve refahın inşasında iş birlikteliğinin önemini açıkça göstermektedir. Tarihî süreç incelendiğinde, İslam ülkeleri arasında da Batılı ülkelerde olduğu gibi iş birliğini güçlendirecek ve bölgesel sorunlara etkili çözümler üretebilecek yapılanmalar oluşturma çabalarına girişildiği gözlemlenmektedir. Bu süreçte söz konusu ülkeler, bir yandan İslam İşbirliği Teşkilatı ve D-8 gibi İslam birliği temelli dayanışma yapılarını hayata geçirirken; diğer yandan Afrika Birliği ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi bölgesel, ekonomik ve siyasi çıkarların öncelendiği çok taraflı iş birliklerine yönelmişlerdir. İslam ülkeleri arasında iş birliği çabaları her ne kadar yeni yapılanmalar şeklinde somut örnekler ortaya koymuş olsa da günümüzde bölgesel sorunlara etkin çözümler üretebilecek kapsayıcı bir iş birliği ihtiyacı devam etmektedir. Bu noktada, İslam ülkeleri arasında Avrupa Birliği'ne benzer bir iş birliği yapılanmasının hayata geçirilmesinin hem bölgesel hem de küresel ölçekte huzur ve istikrarın sağlanmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu nedenle bu çalışma, İslam ülkelerinin münferit ulusal çıkarlarının ötesine geçerek kolektif hareket etme iradesi ortaya koyabilecekleri ve bölgesel krizleri yönetme kapasitesine sahip sürdürülebilir bir iş birliği modelinin inşa edilebilirliğini sorgulamayı amaçlamaktadır.Liberal perspectives in the field of international relations assert that substantial improvements in maintaining regional and worldwide peace and stability can be achieved through international collaboration. To guarantee cooperation within the international system, numerous international organizations have been founded in accordance with these strategies. International organizations that are the product of fruitful collaboration play a major role in putting long-term fixes into place for a variety of issues that pose serious challenges to the international system. The European Union is one of these organizations. The foundation of the European Union, which was formed by Western nations that had endured centuries of internal conflict and civil upheaval, amply demonstrates the value of collaboration in fostering regional and international peace and prosperity. When examining the historical process, it is observed that Islamic countries, similar to Western nations, have embarked on efforts to create institutional structures that strengthen cooperation and generate effective solutions to regional problems. In this process, while these countries have realized solidarity-based structures centered on Islamic unity, such as the Organization of Islamic Cooperation and the D-8, they have also pivoted toward multilateral collaborations like the African Union and the Organization of Turkic States, where regional, economic, and political interests take precedence. Although cooperation efforts among Islamic countries have manifested in concrete examples of new structures, the need for inclusive cooperation capable of producing effective solutions to regional problems persists today. At this point, it is considered that the establishment of a cooperation structure among Islamic countries similar to that of the European Union would contribute to the promotion of peace and stability at both the regional and global levels. Therefore, this study aims to question the feasibility of constructing a sustainable cooperation model through which Islamic countries can move beyond individual national interests, demonstrate a collective will to act, and possess the capacity to manage regional crises.