Erken çocukluk döneminde otizm spektrum bozukluğu olan kardeşe sahip ergenlerde ebeveynleşme

Abstract

Bu araştırmanın amacı, erken çocukluk döneminde (0-8 yaş) otizm spektrum bozukluğu olan (OSB) kardeşe sahip ergenlerin (10-19 yaş) ebeveynleşme düzeylerini belirlemek ve bu düzeyin kardeş ilişkisiyle ilişkisini incelemektir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel (correlational) desen ile yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, Türkiye'nin farklı illerinden OSB olan kardeşe sahip toplam 158 katılımcıya ulaşılmıştır. Veriler özel eğitim merkezleri, sivil toplum kuruluşları, hastaneler, okullar, rehberlik ve araştırma merkezlerinden toplanmıştır. Araştırmada Ebeveynleşme Ölçeği (Ergen Formu) ile Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, çoklu regresyon analizi ve normal dağılım ile çoklu bağlantılılık varsayımlarına ilişkin istatistiksel analiz yapılmıştır. Araştırma bulgularına göre OSB olan kardeşe sahip ergenlerde kardeş odaklı ebeveynleşmenin; ergenin yaşı, eğitim düzeyi, OSB tanılı kardeşin yaşı, kardeş sayısı ve ebeveynlerin yaşı açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme ölçeği alt boyutları (nazik olma, birliktelik-ilgili olma, durma-çekinme, empati ve fiziksel saldırganlık) ile Ebeveynleşme Ölçeği Ergen Formu alt boyutları (Ebeveynleşmeden algılanan yarar, Kardeş odaklı ebeveynleşme, Ebeveynleşmeden algılanan adaletsizlik, Ebeveyne yönelik duygusal ebeveynleşme, Ebeveyne yönelik araçsal ebeveynleşme) arasında hem pozitif hem de negatif yönlü, çok düşükten yüksek düzeye kadar değişen anlamlı bulgular elde edilmiştir. Regresyon analizi sonuçları nazik olma, birliktelik, empati ve uzak durma değişkenleri arasında yalnızca birliktelik-ilgili olma değişkeninin kardeş odaklı ebeveynleşmeyi anlamlı şekilde yordadığını göstermiştir. Çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre ebeveynleşmeden algılanan adaletsizlik, ebeveyne yönelik duygusal ebeveynleşme ve ebeveyne yönelik araçsal ebeveynleşme değişkenlerinin kardeş odaklı ebeveynleşmeyi anlamlı şekilde yordadığı bulunmuştur. Sonuç olarak ebeveynleşme kavramı, OSB olan kardeşe sahip ergenlerin kardeş ilişkilerini anlamada ve bu ilişkiler üzerindeki rolünü değerlendirmede merkezi bir değişken olarak öne çıkmaktadır.The aim of this study is to determine the levels of parentification among adolescents (10–19 years) who have a sibling with autism spectrum disorder (ASD) in early childhood (0–8 years), and to examine the relationship between these levels and sibling relationship. The study was conducted using a correlational design, one of the quantitative research methods. Within the scope of the research, a total of 158 participants from different provinces of Türkiye who have a sibling diagnosed with ASD were reached. Data was collected from special education centers, non-governmental organizations, hospitals, schools, and guidance and research centers. The Parentification Scale (Adolescent Form) and the Schaeffer Sibling Behavior Rating Scale were used in the study. Pearson correlation analysis, multiple regression analysis, and statistical tests related to normal distribution and multicollinearity assumptions were conducted in the analysis of the data. According to the findings, sibling-focused parentification among adolescents who have a sibling with ASD showed statistically significant differences based on the adolescent's age, educational level, the age of the sibling diagnosed with ASD, number of siblings, and parents' ages. Significant findings were obtained showing both positive and negative correlations, ranging from very low to high levels, between the subscales of the Schaeffer Sibling Behavior Rating Scale (kindness, companionship-involvement, avoidance, empathy, and physical aggression) and the subscales of the Parentification Scale Adolescent Form (perceived benefits of parentification, sibling-focused parentification, perceived unfairness of parentification, emotional parentification toward parents, and instrumental parentification toward parents). The results of the regression analysis indicated that among the variables kindness, companionship, empathy, and avoidance, only the companionship-involvement variable significantly predicted sibling-focused parentification. According to the multiple regression analysis, perceived unfairness of parentification, emotional parentification toward parents, and instrumental parentification toward parents significantly predicted sibling-focused parentification. In conclusion, the concept of parentification emerges as a central variable in understanding sibling relationships of adolescents who have a sibling with ASD and in evaluating its role within these relationships.