Osmanlıda Yenilikçi Hareketlerle Birlikte Türk Mûsikîsine Eklenen Yeni Türler ve Bu Türlerin Teori-Pratik İkilemi

Abstract

Osmanlıda yenilikçi hareketlerin başlangıcı olarak Tanzimat’ın ilanı kabul edilir. Sözlükte“düzenlemek, sıraya koymak, ıslah etmek” anlamındaki tanzîm kelimesinin çoğulu olan “tanzîmât”,“mülkî idareyi ıslah ve yeniden organize etme” anlamında kullanılır. Mülki idarenin yanı sıra pek çokalanda yeniliklerin yapıldığı bilinmektedir. Sultan Abdülmecid Hân’ın (1839-1861) yayımladığı mülkîıslahat programı ve uygulandığı bu dönem ise “Tanzimat Dönemi” olarak nitelendirilir. Ancak buyenilikçi hareketlerin başlangıcını Tanzimat olarak sınırlandırmak çok gerçekçi değildir. Özellikle sanatve sanatın kollarından biri olan mûsikî için yenilikçi hareketler, Sultan III. Selim Hân (1789-1807) veSultan II. Mahmut Hân (1808-1839) dönemine kadar indirilebilir. Bu yenilikçi hareket kullanılanmakamlar, usuller, repertuar, nazariyat, müzik yazısı, formlar gibi pek çok alanda göze çarpmaktadır.Günümüzde kullanılan mûsikî formlarının tarifi, eserler incelendikten sonra elde edilen veriler ile klasikkurallar birleştirilerek yapılmıştır. Aslında Türk mûsikîsinin kurallar üstüne icra edilen bir tür olmadığı,kuralların bu mûsikî üzerine yazılmış olduğunu söylemek daha doğru olacaktır. Bu araştırmada özellikleyenilikçi hareketlerin başlamasıyla Türk mûsikîsinde kullanılan yeni mûsikî formlarının karşılaştırılmalıolarak ortaya konmasının yanı sıra daha önceki dönemlerde kullanılmış formların teori-pratik ikilemiiçerisinde kuralların ne derece eserlerle örtüştüğü değerlendirilmiştir.