Gündelik hayatın ritmi: Türk romanında İstanbul (1950-2000)

Abstract

Bu çalışma, 1950-2000 yılları arasında Türk romanında İstanbul'un gündelik hayatındaki çok katmanlı mekânsal ve toplumsal dönüşümü, Henri Lefebvre'in kent sosyolojisi, gündelik hayat, mekânın üretimi ve ritimanaliz kuramları ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye'de modern kentleşme olgusunun somut bir dinamik olarak belirdiği 1950'li yıllardan başlayıp, küreselleşme ve neoliberal politikaların kenti dönüştürdüğü 2000'li yıllara uzanan yarım yüzyıllık süreç, çalışmanın temel kapsamını oluşturmaktadır. Araştırmada, onar yıllık periyotlara dayalı kronolojik bir yöntem izlenmiş ve her dönemin sosyo-mekânsal ruhunu yansıtan Aylak Adam, Şoför Mustafa, Bir Kadının Penceresinden, Berci Kristin Çöp Masalları ve Kara Kitap romanları örneklem olarak belirlenmiştir. Bu dönüşümde kentleşmenin yoğunlaştığı ve karşımıza daha somut ve görünür bir halde çıkageldiği 1950'li yıllardan başlanarak, 2000'li yıllara değin bir haritasının oluşturulması hedeflendi. Bu kapsamda ise "1950-2000 yılları arasında Türk edebiyatında yazılan -seçili- romanlarda kent nasıl işlendi? Karakterler İstanbul'da özel yaşamdan kamusal yaşama gündelik hayatlarında nasıl bir dönüşüm geçirdi? Bunlara paralel olarak şehirdeki değişimler edebî metinlere nasıl yansıdı?" gibi sorular cevaplandırılmak istenmiştir. Çalışma boyunca kent, dekordan ziyade toplumsal ilişkilerin kurulduğu, ideolojilerin çatıştığı ve gündelik hayatın yeniden üretildiği aktif bir fail olduğu varsayımı esas alınmıştır. İstanbul'da geçen romanlarda şehrin ve gündelik hayatın değişimi edebî metinlerde gösterilirken, İstanbul'un nasıl bir ritmi olduğu, şehrin Batılılaşma ve modernleşme serüveninde yazarların gözünden nasıl aktarıldığı da eserlerin elverdiği noktalarıyla beraber incelenmesi hedeflenmiştir.

This study aims to examine the multilayered spatial and social transformation of everyday life in Istanbul as represented in Turkish novels between 1950 and 2000, through the theoretical lens of Henri Lefebvre's urban sociology, everyday life theory, the production of space, and rhythmanalysis. The fifty-year period beginning in the 1950's -when modern urbanization emerged as a concrete dynamic in Turkey- and extending into the 2000's, when globalization and neoliberal policies reshaped the city, constitutes the central scope of this research. A chronological method based on decade-long intervals has been adopted, and a corpus of novels -Aylak Adam, Şoför Mustafa, Bir Kadının Penceresinden, Berci Kristin Çöp Masalları, and Kara Kitap- has been selected as representative texts that reflect the socio-spatial spirit of each period. By tracing this transformation from the intensification of urbanization in the 1950's to the early 2000's, the study aims to construct a map of Istanbul's evolving urban experience. Within this framework, it seeks to answer questions such as: How is the city represented in selected Turkish novels written between 1950 and 2000? How do characters experience transformations in their everyday lives, from the private to the public sphere, within the city? How are the changes occurring in Istanbul reflected in literary narratives? Throughout the dissertation, the city is approached not as a mere backdrop, but as an active agent, a space where social relations are constituted, ideological conflicts surface, and everyday life is continuously reproduced. In analyzing novels set in Istanbul, the study also investigates the city's rhythms and the ways in which its Westernization and modernization trajectories are conveyed through the perspectives of different authors, insofar as the literary texts allow.