İlhanlılar'da ticaret (1256-1340)

Abstract

Moğol İmparatorluğu'nun Çin'den Doğu Avrupa'ya kadar uzanan askerî operasyonları, Moğol tarihi üzerine yapılan bilimsel çalışmaların büyük kısmını askerî yapıları üzerine yoğunlaştırmasına neden olurken, bunu dönemin ticareti üzerine yapılan çalışmalar takip etmiştir. Moğol İmparatorluğu'nun geniş bir coğrafyaya hâkim olması, şehirler üzerinde otorite boşluğuna izin vermemek adına yol güvenliklerine önem göstermeleri, Avrupa ile Asya arasındaki din adamları, diplomat ve tacirlerin seyahatlerini arttırmıştır. Buna Moğol sarayının tüketim ve alışverişe düşkünlüğü ile fetihlerle hazinede biriken altın ve gümüş külçelerin ticaret yoluyla çalıştırılmak istenmesi de eklenince Moğol istilâsı sonrası ticarette yeni dönemin kapısı açılmıştır Bilimsel anlamda Moğol İmparatorluğu'nda ticaretin detaylarını ilk kez Avrupalı tarihçiler incelemeye başlamıştır. Bunun doğrudan sebebi söz konusu yeni vaziyetin, dönemin Avrupası'na ticarî kolaylıklar ve fırsatlar açmasıdır. Ancak Moğol İmparatorluğu'nun bir parçası olarak İlhanlılar üzerine ayrı bir analize ihtiyaç duyulmasına rağmen şarkiyatçı refleksin ağır basması nedeniyle Avrupa menşeili kaynakların incelemesi üzerinden genellemeler, İlhanlı coğrafyasına ait tarihsel kaynaklar üzerinden yeni incelemeleri zorunlu kılmıştır. Moğol iktidarı döneminde İran ve bağlı eyaletlerde devletin en büyük meselesi gelirleri yeniden dizayn etmeye yönelik olmuştur. Bundan dolayı serbest bir ticarî düzenden bahsetmek çok mümkün olmamaktadır. Bu anlamda mâliyenin ticarete ve tacirlere yönelik politikası hem iç hem de dış ticareti şekillendiren ana etkenlerden biridir. Bir diğer etken de Ortadoğu'nun siyasal durumudur. Altın Orda ve Memlük yönetimleri ile gerginliklerin uzun sürmesi, Anadolu'daki otorite boşlukları, Türkistan'da Çağatay Hanlığı ve Hanbalık arasındaki çatışmalar uzun mesafeli ticaretin güzergâhını dominantça şekillendirmiştir. Tüm bunlara Konstantinopolis'in durumu ve Avrupa ile Mısır arasındaki problemlerin giderek tırmanması da eklenince ticarî organizasyonların yeri, zamanı ve tarafları belirlenmiştir. 80 küsür yıllık İlhanlı iktidarında ticaretin yükseliş ve düşüşünü ticaretin doğasına duyulan hoşgörüden çok doğu ve batının ekonomik çıkarlarının buluşması tayin etmiştir.While the military operations of the Mongol Empire from China to Eastern Europe caused the majority of scientific studies on Mongolian history to focus on their military structures, studies on the trade of the period followed.The Mongol Empire's dominance of a wide geography and their emphasis of road safety in order not to allow a gap of authority over the cities increased the travels of clergy, diplomats and traders between Europe and Asia. Considering the Mongolian palace's keenness for consumption and shopping, and the desire to operate the gold and silver ingots accumulated in the treasury with the conquests, the edge of a new era was opened in trade after the Mongolian Invasion. For the first time, European historians began to examine the details of trade in the Mongol Empire in scientific content. The direct reason for this is that the new period in question opened up commercial facilities and opportunities to the Europe of that time. Nevertheless, although the Ilkhanids needed a separate analysis as a part of the Mongol Empire, generalizations over the analysis of European sources due to the dominance of the orientalist reflex necessitated new studies that should include the historical sources belonging to the Ilkhanid geography. During the Mongolian rule, the biggest problem of the state in Iran and its provinces was to redesign the revenues. During the Mongolian rule, the biggest problem of the state in Iran and its provinces was to redesign the revenues. Therefore, it is not very possible to talk about a liberal commercial order.In this sense, the fiscal policy towards trade and traders is one of the main factors shaping both domestic and foreign trade. Another factor is the political situation in the Middle East. Prolonged tensions with the Golden Horde and Mamluk States, authority gaps in Anatolia, conflicts between the Chagatai Khanate and the Hanbalik in Turkestan was another factor dominantly shaped the route of long-distance trade. Once the situation of Constantinople and the gradual escalation of the problems between Europe and Egypt are added to all these; the place, time and parties of the commercial organizations were determined. The rise and fall of trade during the 80-odd years of Ilkhanid State was determined by the compromise of the economic interests of the east and the west rather than the tolerance towards the nature of trade.