Osmanlı'da merkeziyetçilik ve merkezileşme

Abstract

Bu tez çalışmasının amacı merkeziyetçi düşünce ile merkezileşme süreçleri arasındaki ilişkiyi Osmanlı Devleti örneği üzerinden açıklamaktır. Çalışma üç bölümden oluşacak şekilde kurgulanmıştır. Birinci bölümde ilk olarak bir fikirler bütünü olan merkeziyetçilik ile bir olgu olan merkezileşme kavramları tanımlanmış ve bunlar arasındaki etkileşim ilişkili diğer kavramlar üzerinden açıklanmıştır. Sonrasında merkeziyetçi düşüncenin tarihi gelişim süreci incelenmiş ve devletlerin merkezileşme süreçlerine dair vaka örnekleri sunulmuştur. Çalışmanın ikinci ve üçüncü bölümleri, Osmanlı üzerinden yapılan bir vaka incelemesine ayrılmıştır. Osmanlı'nın geleneksel döneminin incelenmesine ayırılan ikinci bölümde ilk olarak klasik Osmanlı yönetim yapısının oluşum süreci incelenmiştir. Merkeziyetçi düşüncenin bu süreci nasıl etkilediğinin tespit edilebilmesi için Osmanlı Devleti'nin kurucularının ilham kaynakları ve motivasyonları da inceleme sürecine dahil edilmiştir. Sonrasında klasik devlet teşkilatının bozulma sürecinde Osmanlı yönetiminin nasıl bir yönetim anlayışı benimsediğine ve bunun yapılan ıslah çalışmalarını nasıl etkilediğine değinilmiştir. Osmanlı'nın modernleşme döneminin ele alındığı üçüncü bölümde ise, devleti tek bir bütün halinde tutmak için Avrupa'da gelişen ulus devletleri taklit etmeye başlayan Osmanlı yönetiminin yaptığı reform çalışmalarına odaklanılmıştır. Yapılan incelemede merkeziyetçiliğin mutlakiyetçilik, kameralizm ve ittihatçılık gibi farklı formlara bürünerek Osmanlı yönetim anlayışının bir parçası olmaya devam ettiği ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Merkez, Merkeziyetçilik, Merkezileşme, Adem-i Merkeziyetçilik, Adem-i Merkezileşme

The aim of this thesis is to explain the relationship between centralist thought and centralization processes through the example of the Ottoman Empire. The study is structured in three parts. In the first part, the concepts of centralism as a set of ideas and centralization as a phenomenon are defined and the interaction between them is explained by using other related concepts. Afterwards, the historical development process of centralist thought is examined and case examples of the centralization processes of states are presented. The second and third chapters of the study are devoted to a case study of the Ottoman Empire. In the second part, which is reserved for the analysis of the traditional period of the Ottoman Empire, firstly the formation process of the classical Ottoman administrative structure is analyzed. The sources of inspiration and motivations of the founders of the Ottoman state were also included in the examination process in order to determine how centralist thought affected this formation process. Afterwards, in the process of the deterioration of the classical state organization, the Ottoman administration adopted a management approach and how this affected the reform efforts. The third part, which deals with the modernization period of the Ottoman Empire, focuses on the reform efforts of the Ottoman administration, which began to imitate the nation states that developed in Europe in order to keep the state as a unified whole. The analysis revealed that centralism continued to be a part of the Ottoman administrative understanding by taking different forms such as absolutism, cameralism and ittihadism. Keywords: Center, Centralism, Centralization, Decentralism, Decentralisation