HÂFIZ-I ŞİRÂZÎ’NİN ŞUMÂ REDİFLİ GAZELİNE YAPILAN ŞERHLERİN TERCÜME VE ŞERH USULÜ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Fars edebiyatının en büyük şairi olarak kabul edilen ve Hodâ-yı Şi'r olarak anılan Hâfız-ı Şirâzî'nin Divânı; Sadî'nin Gülistân'ı ve Mevlânâ'nın Mesnevî'sinden sonra en çok okunan ve gerek özü ve içeriği gerekse de biçimsel özellikleri ile Klasik Türk edebiyatını derinden etkileyen eserler arasındadır. Böylesine büyük bir öneme sahip olan bu eser üzerine pek çok şerh kaleme alınmıştır. Bu makalede Hâfız Divânı'nın şumâ redifli ikinci gazeline Osmanlı şerh geleneğinin önemli şârihlerinden Şem'î, Sûdî ve Vehbî Konevî tarafından yapılan şerhleri; tercüme ve şerh usulü açısından karşılaştırılacak, böylelikle her şârihin eserini oluştururken benimsediği tercüme ve şerh metodu ortaya konulmaya çalışılacaktır. Ortaya koydukları ürünler incelendiğinde her üç şârihin de eserlerini birbirinden farklı tercüme ve şerh uygulamalarıyla kaleme aldığı görülmüştür; Sûdî ve Konevî'nin şerhlerini açıklama yönü ağır basan şerhler içerisine, Şem'î'nin şerhini ise aktarma yönü ağır basan şerhler içerisine dâhil etmek mümkündür. Bu farklılığa sebep olan etkenlerin başında şârihlerin yetiştiği sosyal ve beşerî çevre koşulları, almış oldukları eğitim ve sahip oldukları kültürel birikim, şerhi yazış amaçları ve hitap etmek istedikleri okuyucu kitlesi etkili olmuştur. İncelememizde şârihlerin uyguladıkları şerh planları ana hatlarıyla verildi. Daha sonra kaynak metnin tercüme edilişi, kaynak metne yapılan yorumlar, kaynak metinde yer alan kelimelerin gramatikal analizlerinin yapılması ve anlamlarının verilişi başlıkları altında şarihlerin kaynak metni tercüme ve şerh ediş usulleri incelendi. Bu inceleme sonucunda aynı metne yapılan şerhlerin genel kanının aksine birbirinin tekrarı olmadığı her birinin farklı amaçlar ve ihtiyaçlar doğrultusunda oluşturulduğu ve yazarının şahsî düşünce ve üslûbunu barındırdığı görüldü. Makalede işlenecek konuya bir ön hazırlık olması ve konunun daha iyi anlaşılmasını sağlamak amacıyla tefsir, tercüme ve şerh kavramları hakkında bilgi verildi ve bu kavramlar arasındaki ilişki ağı belirlenmeye çalışıldı. Ayrıca kaynak metnin yazarı Hâfız-ı Şirâzî ve incelememize konu olan Hâfız şârihlerinin hayatı ve Hafız Divânı'nın şumâ redifli ikinci gazeli hakkında bilgi verildi