Etnik grup çatışmalarında siyasal lider etkisi: Aliya İzzetbegoviç ve Slobodan Miloşeviç örneğinde karşılaştırmalı bir analiz

Abstract

Bu tezde, siyasal liderlerin etnik grup çatışmalarındaki rolleri onarıcı ve yıkıcı liderlik yaklaşımlarına göre incelenmiştir. Psikolojinin siyaseti anlama çabasından yola çıkarak hem siyasal lider analizi yapmak hem de kimlik siyaseti güden veya gütmeyen siyasal liderlerin, etnik gruplar arasındaki çatışmayı ne yönde etkilediklerini açıklamak çalışmanın temel amacıdır. Siyasal liderlerin çatışma sürecine etkisi iki farklı şekildedir. Çatışmaları önlemeyi, durdurmayı, ötekine yaşam hakkı vererek bir arada yaşamayı amaçlayan, grubunu ötekine karşı kışkırtmayan onarıcı liderler ile etnik milliyetçiliği öne çıkaran, ötekini yok etmeye kurgulu bir anlayışla hareket eden, çatışmaları körükleyen yıkıcı liderler etnik grup çatışmalarında etkilidirler. Bu etkilerin ortaya çıkmasına kaynaklık eden faktörler ise bu çalışmada, klasik siyaset bilimcilerden ya da uluslararası ilişkiler teorisyenlerinden farklı olarak belirlenmiştir. Çalışmanın vaka incelemesi, onarıcı bir lider olan Aliya İzzetbegoviç ile yıkıcı bir lider olan Slobodan Miloşeviç örneğinde karşılaştırmalı bir şekilde yapılmıştır. İki lider de etnik grup çatışmalarının yoğun yaşandığı bir dönemde ülkelerinde liderlik yapmışlardır. Ayrıca iç gruplarına sosyal kimlik liderliği yaparak gruplarının sosyal kimlik bilinci geliştirmelerinde de rol oynamış, etnik gruplar arasında çatışma yaşanmasına doğrudan ya da dolaylı olarak etki etmişlerdir. İki liderin farklı liderlik yaklaşımlarına sahip olmasının arkasında, kişilikleri ağırlıklı olmak üzere, inandıkları değerler ve inançlar, içinde bulundukları sosyal bağlam, iç gruplarının dinamikleri, takipçilerinin talep ve beklentileri, milliyetçilik anlayışları vardır.

This study analyzes the roles of political leaders in ethnic group conflicts through the lens of restorative and destructive leadership approaches. Grounded in political psychology, it seeks to explore how leaders—whether or not they engage in identity politics—can influence interethnic conflict. This influence manifests in two contrasting ways. Restorative leaders refrain from provoking their group against others, instead promoting coexistence, recognizing the rights of the other to exist, and working to prevent or end conflict. In contrast, destructive leaders emphasize ethnic nationalism, incite conflict, and encourage hostility toward out-groups, often aiming to eliminate them. Unlike traditional political science or international relations perspectives, this study highlights psychological and contextual factors behind such leadership effects. The case study focuses on a comparative analysis of Alija Izetbegovi?, representing restorative leadership, and Slobodan Miloševi?, representing destructive leadership. Both led their nations during periods of intense ethnic conflict and played significant roles in shaping their in-groups' social identity consciousness. Through social identity leadership, they directly or indirectly influenced interethnic tensions and the progression of conflict. The divergence in their leadership styles is rooted in multiple factors: their personal characteristics, core values and beliefs, the sociopolitical contexts they operated in, the internal dynamics of their groups, the expectations of their followers, and their respective understandings of nationalism.