On üçüncü ve on dördüncü yüzyıllarda İslam medeniyetinde şifreleme yöntemleri

Abstract

Bu çalışmanın amacı, bugün günlük yaşamımızın bir parçası haline gelen kriptolojinin arka planını 13. ve 14 yüzyıllarda İslam medeniyetinde kullanılan şifreleme yöntemleri bağlamında incelemektedir. Bu dönemde kullanılan yöntemlerin bir sınıflandırması sunularak Arapça ve Türkçe olmak üzere iki dilde hazırlanan örnekler ile daha anlaşılır kılınması amaçlanmıştır. Geçmişten günümüze kadar gelen süreçte bir mesajın, istenmeyen kişiler tarafından okunma ihtimaline karşı gizliliğinin güvence altına alınması, çok çeşitli girişimlerle mümkün kılınmaya çalışılmıştır. Amaç, gizliliği mümkün olan en yüksek seviyede sağlamak olsa da kimi zaman mesajın okunmasını çok kısa bir süre geciktirmek bile oluşabilecek muhtemel zararları engelleyebilecek bir öneme sahip olmuştur. Tüm bu girişimler çeşitli şifreleme yöntemlerinin geliştirilmesinin ve buna bağlı olarak şifreli metnin ele geçirilip mesajın içeriğini anlamaya yönelik çalışmaların yolunu açmıştır. Bilindiği kadarı ile ilk olarak Kindî tarafından Ris?le f? isti?r?c el-mu?amm? isimli eserde sistematik bir şekilde ele alınan şifreleme ve şifre çözümleme yöntemleri, bu alanda yapılan diğer çalışmalarla birlikte geliştirilerek bir disiplin haline gelmiştir. Bugün kriptoloji olarak adlandırdığımız bu bilim alanı, içinde yaşadığımız dünya için bir tür modern silahlanma yöntemi olarak kabul edilmektedir.

The aim of this study is to analyse the background of cryptology becoming a part of our daily life in the context of encryption methods used in the Islamic world in the 13th and 14th centuries. In Arabic and Turkish, by presenting the methods used in this period within a classification and by providing examples of both languages, it is aimed to make them more comprehensible. Since the past until now, a great variety of initiatives have been done to keep the confidentiality of a message secure against the possibility of being read by unauthorised people. Although the aim was to ensure the highest possible level of confidentiality, time to time postponing the reading of the message even for a very short period, gained importance to avoid possible damages that may occur. All these initiatives promoted the improvement of various encryption methods and correspondingly the efforts to attain the ciphertext to decipher it. As much as it is known, the methods of encryption and decipherment addressed systematically by Kindî in the work named Ris?le f? isti?r?c el-mu?amm? have become a discipline by means of the improvements done in this field. This science currently named cryptology is regarded as a form of modern armament method for the world we live in.