MÜSAMERETNAME VE YAZARI EMİN NİHAT BEY’E DAİR YENİ BİLGİLER

Abstract

Bir dönemin aydınlatılması, o dönemde eser vermiş yazarların hayat hikâyeleriyle beraber, basılı eserlerin de tam olarak tespit edilmesi, ortaya çıkartılmasıyla mümkündür. Türk edebiyatında hem şahıslar hem de eserler açısından bunun tam olarak yapıldığını söylemek şimdilik zordur. Modern Türk roman ve hikâyesinin ortaya çıkış dönemi, bir nevi geçiş dönemi sayılabilecek Müsameretname'yi 1872-1875 yılları arasında kaleme alan Emin Nihat Bey hakkında bugüne kadar edebiyat tarihlerinde, ansiklopedilerde ve onun eseri üzerine yapılan çalışmalarda bir bilgi bulunmaması eksiklik olarak görülmelidir. Bu makaleyle ilk defa Emin Nihat Bey'in biyografisi belgeler ışığında oluşturulmaya çalışılmış, ayrıca eserleri üzerinde bir değerlendirme yapılmıştır. Emin Nihat Bey'in şimdiye kadar bir takriz yazısıyla Müsameretname eseri bilinmekte idi. Halbuki onun bu iki çalışması dışında başka makaleleri de vardır. İspanya boğa güreşleri ve yabani hayvan avcılığı gibi dönemine göre oldukça ilginç ve dikkat çekici bu makaleler Revnak mecmuasında yayımlanmıştır. Bu makaleler üzerinde de durulacaktır. Yine kayıtlarda risale olarak geçen, tespitlerimize göre dört sayı yayımlanabilen Asar-ı Perakende adlı mecmuanın da imtiyaz sahibi Emin Nihat Bey olduğu ve onun tarafından yayınlandığı açıklığa kavuşmuş olacaktır. Emin Nihat Bey, İstanbul'un Üsküdar semtinde 21 Aralık 1838'de doğdu. Asıl adı Mehmet Emin'dir. \"Nihat\" kalem memuru olarak çalışmasından gelen mahlasıdır. Sultan Abdülmecit ve Sultan Abdülaziz'in kurenalık hizmetinde ve daha sonra mahkeme-i istinaf azalığında bulunmuştur. On dört yaşında devlet hizmetine girmiş olan Emin Nihat Bey, Sultan Abdülmecit zamanında başlayan görevleri Sultan Abdülaziz'le devam etmiştir. Vefatından on altı yıl kadar önce tutulduğu öksürük hastalığından büyük ıstırap duyan Emin Nihat Bey, eşi Hatice Nazire Hanım'ın yaptığı özel besinler ve doktorların tavsiyesiyle hazırlanan bitkisel ilaçlarla tedavi olmaya çalışmış, ancak bir süre sonra bunlar kifayetsiz kalınca, 1880 yılında genç denilebilecek bir yaşta Üsküdar'da vefat etmiştir. Emin Nihat Bey'in eserlerini makale boyutunda olanlar, müstakil eserleri ve çıkardığı mecmua şeklinde üç başlık altında değerlendirilebilir. Revnak mecmuasında yayımladığı İspanya boğa güreşlerini anlatan \"İspanya Canavarları\" ve yaban hayvan avcılığını anlatan \"Teshîr-i Bahâyim\" gibi makaleleri devrine göre oldukça ilginç ve dikkat çekicidir. Emin Nihat Bey'in kendisinden ziyade eseri Müsameretname ile bilinen bir yazardır. Yedi hikâyeden oluşan Müsameretname, kış gecelerinde bir araya gelen dostların iyi vakit geçirmek ve eğlenmek üzere gençliklerinde başlarından geçenlerle ilgili anlatımlarına dayanmaktadır. Bu yönüyle Batı edebiyatında Boccaccio'nun kaleme aldığı Decameron hikâyelerine benzetenler ya da Binbir Gece Masallarına dayandıranlar da olmuştur. Eski geleneğe dayanan bazı özellikler gösterse de, Batılı anlamda modern hikâye ve roman türünün ortaya çıkış dönemi eserlerinden birisi sayılabilecek Müsameretname'yi kaleme almış olması bile önemlidir. Doğu-Batı konularının ele alınması; Türk hikâye ve romanının Osmanlı sınırları dışına, yani Avrupa'ya taşınması; ilk defa bir hikâye kahramanının, daha sonraki örneklere ilham verecek şekilde, eğitim için Avrupa'ya gönderilmesi; Avrupa tasvirleri, kadın erkek ilişkileri, evlilik meseleleri, esaret ve kölelik gibi Tanzimat döneminde sıkça işlenecek konulara yer verilmesi bu eseri önemli hale getirmektedir. İlk defa bu makaleyle gün yüzüne çıkartılmış olan Asar-ı Perakende ise, Emin Nihat Bey tarafından imtiyazı alınan edebiyat, fen, sanat, biyografi gibi faydalı bilgiler içeren bir dergidir. Dergide yazısı bulunan isimler arasında Reşat Bey, Dîvân-ı Hümâyun Kalemi Hulefâsından İsmet, Üsküdarlı Süleyman Beyefendi gibi şairler vardır. Emin Nihat'ın yanı sıra İbrahim Şâkir, Yusuf Neyyir, Mehmet Şevket, Râsim Efendi ve Mahmut Ekrem Bey [Recâizâde] de yazarlar arasındadır. Recâizâde Mahmut Ekrem'in hem tercüme hem telif yazıları vardır. Mecmuada balık yağının faydaları, hazım meselesi gibi sağlıkla ilgili makalelere de yer verilmiştir