Erken Cumhuriyet Dönemi İnkılaplarının Arap Dünyasına Yansımaları 1925-1931: Lisânu'l-Hâl ve el-Câmi'atu'l-'Arabiyye Gazeteleri

Abstract

Bu çalışma, 1925-1931 yılları arasında, erken cumhuriyet dönemi Türkiye'sindeki inkılapların Türkiye'yle tarihi ve kültürel pek çok açıdan ortaklığa sahip Arap toplumlarına nasıl yansıdığını incelemeyi hedeflemektedir. Bu hedef çerçevesinde, daha önce detaylı bir araştırmaya tabi tutulmayan Bilâdüşşam gazetelerinden Lübnan'da yayınlanan Lisânu'l-Hâl ve Filistin'de yayınlanan el-Câmi'atu'l-'Arabiyye gazeteleri incelenmiştir. Bu iki gazete farklı ideolojik yaklaşımları temsil etmeleri nedeniyle Türkiye'deki inkılaplara muhtelif şekillerde yaklaşmışlardır. Lisânu'l-Hâl laik-modernleşmeci bir anlayışa sahipken, el-Câmi'atu'l-'Arabiyye muhafazakâr-modernleşmeci bir anlayışa sahiptir. İki gazetenin sahip olduğu ortak tavır ise milliyetçi yaklaşımlarıdır. Bu bakımdan, savaş sonrası dönemde bağımsızlığını elde eden sayılı Müslüman ülkelerinden biri olan Türkiye'nin, seküler ve milliyetçi bir anlayışla ortaya koyduğu inkılaplar, Lisânu'l-Hâl tarafından takdir edilerek, Arap dünyasına örnek alınması gereken "bir model" olarak sunulmuştur. El-Câmi'atu'l-'Arabiyye ise bu inkılapların modern Batı medeniyetini örnek alan, seküler ve radikal değişimler olması nedeniyle Arap ve İslam toplumlarında, Türkiye'dekine benzer fikirlerin yaygın hale gelmemesi için bu inkılapları tenkit eden bir üslup benimsemiştir. Bu çalışmayla birlikte hem Türkiye'deki inkılaplar özelinde Bilâdüşşam'da incelenmeyen iki ana kaynağın tetkik edilmesi hem de bu kaynaklarda yer alan Arap dünyasına ait farklı görüşlerin tespit edilmesi sağlanmıştır. İncelenen haberler ışığında, 1925-1931 yılları arasında Türkiye'de yaşanan köklü değişimlerin Arap dünyası basınında önemli gündem maddeleri arasında yer aldığı ve Arap dünyasında bu inkılaplara bakışın homojen olmadığı, aksine çok çeşitli ve farklı olduğu tespit edilmiştir.

This study aims to examine how the reforms in early Republican era Turkey between 1925 and 1931 were reflected in Arab societies, which share many historical and cultural similarities with Turkey. To this end, newspapers from Bil?d al-Sh?m, specifically Lis?n al-H?l published in Lebanon and al-J?mi?ah al-?Arab?yah published in Palestine, which have not been subjected to detailed research before, were analyzed. These two newspapers approached the reforms in Turkey differently due to their varying ideological perspectives. While Lis?n al-H?l had a secular-modernist outlook, al-J?mi?ah al-?Arab?yah adopted a conservative-modernist approach. The common stance of both newspapers, however, was their nationalist perspective. In this regard, Turkey, one of the few Muslim states to gain independence in the post-war period, was praised by Lis?n al-H?l for its secular and nationalist reforms, and presented as a "model" that the Arab world should follow. Al-J?mi?ah al-?Arab?yah, on the other hand, criticized these reforms for being secular and radical changes modeled after modern Western civilization, aiming to prevent similar ideas from becoming widespread in Arab and Islamic societies. With this study, both the examination of two primary sources in the Arab region that have not been studied, specifically regarding reforms in Turkey, and the identification of different perspectives within the Arab world as reflected in these sources have been achieved. In light of the news analyzed, it has been determined that the significant transformations in Turkey between 1925 and 1931 were prominent topics in the Arab world press, and the views on these reforms within the Arab world were not homogeneous but rather varied and diverse.