Mushaflarda Kıraat Farklılıklarına İşaret Edilme Usulü: Hicri 790 Tarihli Halebî Mushafı Örneği

Abstract

Mushaf tarihi üzerine yapılan yetkin bir incelemenin, rivayet temelli bilgilere ve Mushaf kitabeti uygulamalarına dayanacağı muhakkaktır. Bu durum teorik bilginin yanında muhtelif dönem ve bölgelere ait mushafların incelenmesini de değerli kılar. Üstelik incelenen mushaf kıraat, imla, zabt, vakf-ibtidâ ve ayet sayısı gibi konularda kayda değer bir uygulamayı esas aldığında yürütülen inceleme mushaf tarihinin muhtelif yönlerinin aydınlatılmasına katkı sunuyor olması hasebiyle, ilave bir değer taşıyacaktır. Bu kabulü hareket noktası kılan makale, Muhammed b. İsmail el-Halebî’ye (öl. 810/1407) ait hicri 790 tarihli el yazma mushafı inceleyecektir. Ana metninde Ebû Amr b. el-Alâ (öl. 154/771) kıraati esas alınmış olsa da yedi kıraati de bünyesinde toplayan bu mushaf Ahmed Hâtim es-Sâmerrâî’nin “Mesâhifü’l-Kırâât Dirâse Târîhiyye Vasfiyye” adlı doktora tezinde kısmen incelenmiş olsa da, kıraatlere işaret etme yöntemi detaylı olarak ele alınmamıştır. Üstelik bu makalede Halebî hakkında bilgi verilecek olması, yanı sıra ana metinde niçin Ebû Amr kıraatinin esas alındığı sorusuna cevap aranması, özellikle kıraatlerin yayılışı hakkında bir dizi özgün tespite de imkân verecektir. Mushafın kıraat farklarına işaret etme usulünü bütün boyutlarıyla ele alacak olan makale kıraat farkları dışına çıkan yönlerinin incelenmesiyle son bulacaktır. Makalede, Bavyera Devlet Kütüphanesi'nin (Bayerische Staatsbibliothek) el yazmaları koleksiyonunda al-Qur’?n-BSB-Cod.arab.1113 numarada kayıtlı bulunan ve https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb00137309 linki üzerinden ulaşılabilen dijital nüsha esas alınmış, iktibas edilen görsellere ilişkin atıflarda kütüphane sistemince verilen sayfa numaraları kullanılmış ve mushaf HM kısaltmasıyla anılmıştır.