Müteahhir dönem mantık düşüncesinde tanımın birliği sorunu: Molla Hüsrev'in nakdu'l-efkar fi reddi'l-enzar'ı bağlamında bir tahlil

Abstract

Tanımın parçalarını teşkil eden cins ve fasıl arasındaki ilişkinin mahiyetiyle ilgili herhangi bir tutum, tanım-tanımlanan ilişkisi temelinde madde-suret ilişkisinin mahiyetiyle ilgili tutumları da belirler. Benzer şekilde bileşik cevherin parçalan olan madde-suret ilişkisine dair yaklaşımlar farklılaştığı ölçüde, cins-fasıl ilişkisine dair yaklaşımlar da farklılaşır. Örnek olarak, İbn Sina'nın tanı- | mın parçaları, birliği ve tanımlananla ilişkisi problemleri etrafında geliştirdiği düşünceler, madde-suret ilişkisiyle ilgili görüşündeki farklılaşmalar nedeniyle, Aristotelesçi ve Yeni-Eflatuncu arka plana nispetle önemli bir dönüşümün izlerini taşır. Benzer şekilde, duyulur cevherin yapısı ve meydana gelişiyle ilgili olarak İbn Sina'dan farklı düşünen bir kelamcıya ait cins ve fasıl tasavvurunun hala bütünüyle İbn Sinacı bir karakter taşıyıp taşımayacağı önemli bir sorudur. Bu tebliğde, cins-fasıl ilişkisi tasavvurunun müteahhir dönem mantığındaki süreklilik ve dönüşümleri Molla Hüsrev'in el-Muhâkemâf ı üzerinden İbn Sinacı bağlamla münasebeti etrafında tespit ve tahlil edilmeye çalışılacak; bu süreklilik ve dönüşümlerin duyulur cevher teorisiyle ilişkisi tartışılacaktır.