Mora Fethinin 1715 Klasik Türk Şiirindeki Yankıları ve Râzî’nin “Fetihnâme” Konulu Bir Şiiri

Abstract

Her milletin/dönemin edebiyat geleneğinde olduğu gibi, klasik Türk edebiyatı da içinden çıktığı toplumun sosyal hayatı, kültürel değerleri ve inanışları gibi yapıtaşlarına bigane kalmamıştır. Gazel gibi sanat gayesinin en üst düzeyde olduğu şiir türlerinde, yoğun bir mecaz diliyle ve doğrudan değil de dolaylı/örtük olarak topluma, sosyal hayata pencereler açılır. Bunun yanında bu edebiyat geleneğinde, mecazdan daha uzak, hakikat diline daha yakın bir dil ve anlatım ile ve daha az dolaylı/örtük olarak topluma ve sosyal hayata kapılar açan bazı türler de bulunmaktadır. Bu türler arasında sayılabilecek tarih düşürme manzumelerinde; doğum, ölüm, evlenme ve bir makama atanma gibi oldukça farklı hadiseler tarihlendirilirken özellikle himaye geleneği çerçevesinde siyasi hadiseler de gözden kaçırılmamaktadır. Bu anlamda Osmanlı döneminde gerçekleşen fetihler, klasik şairlerin tarih düşürmek için en fazla rağbet gösterdikleri hadiselerden olmuştur. 1127/1715 yılında gerçekleşen Mora fethi de dönemin birçok şairi tarafından türlü şekillerde edebiyata konu edilip tarihlendirilmiştir. Bu makalede, bahsi geçen fethin klasik Türk şiirindeki yansımaları tespit edilip değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, öncelikle söz konusu fethi müstakil olarak ele alan eserler tanıtıldıktan sonra taranan divanlarda bu olaya düşürülen tarihler değerlendirilmiştir. Çalışmamızın son kısmında ise Râzî mahlaslı bir şairin bu fethe tarih düşürmek maksadıyla yazdığı mesnevi nazım biçimindeki şiiri bir incelemeden sonra diliçi çevirisiyle birlikte neşredilmiştir.

As in the literary tradition of every nation / era, classical Turkish literature has not been uninterested to the main constituens of its society such as social life, cultural values and beliefs. In the poetry genres where the intention of poeticalness/literariness is at the highest level, like gazal, the society and social life be reflected in deep metaphoric language and implicitly. In addition to this, there are some genres in this literary tradition that open doors to society and social life in a language and expression that is more real, nonfigurative and explicitly. In the chronogram poems that can be counted among these genres; while quite different events such as birth, death, marriage and appointment are dated, political events are not overlooked, especially within the framework of patronage tradition. In this sense, the conquests in the Ottoman Era were among the most popular events for classical poets to write chronograms. The conquest of Peloponnese in 1127/1715 , has been subject to Ottoman literature in various ways and dated by many poets of the period. In this article, the reflections of the mentioned conquest in the classical Turkish poetry are ascertained and evaluated. For this purpose, first of all, the works that deal with the mentioned conquest were introduced and then chronograms found in the divans of this period for this event were evaluated. In the last part of the article, a mathnawi written by a poet pennamed Râzî with the intent of dating this conquest will be presetend with its intralingual translation into modern Turkish.