Değişen Zaman Dönüşen Kimlik: Refik Halid Karay’ın Deli Piyesi Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme

Abstract

Refik Halid Karay’ın Halep’te sürgün olarak yaşadığı yıllarda kaleme aldığı Deli, 1929’da Vahdet gazetesinde tefrika edildikten sonra aynı yıl kitap olarak basılmış ve 1932’de ikinci baskısı yapılmıştır. Eserin üçüncü baskısı ise 1939 yılında, yazarın İstanbul’a dönüşünden bir yıl sonra yayımlanmıştır. Tek perdelik bir piyes olarak kaleme alınan Deli’de Hürriyetin ilanından iki gün önce şuurunu yitiren Maruf Bey’in yirmi bir yıl sonra uyanması ve 1908’den 1929’a kadar Türkiye’de değişen hayat karşısında yaşadığı şaşkınlık anlatılır. Maruf Bey; Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılma sürecindeki gelişmeleri ve Harf İnkılabı’ndan Şapka Kanunu’na, eğitimden spora, müzikten dansa toplum hayatında meydana gelen birçok değişimi iki saat gibi kısa bir zaman dilimi içerisinde dinleyerek ve görerek öğrenir. Zihni 1908’de takılıp kalmış olan Maruf Bey ile bu değişimi deneyimleyip uyum sağlayan/değişen kişiler arasındaki uyumsuzluk metnin temel gülmece ögesini ortaya çıkarır. Bu çalışmada yeni rejim ve inkılaplar hakkında bir hiciv mi yoksa övgü mü olduğu edebiyat araştırmacıları tarafından tartışılagelen Deli’nin baskıları arasında mukayeseli bir okuma yapılmıştır. Ayrıca eserin yayın serüveninden ve baskı farklarından hareketle bu piyesin, Refik Halid’in yeni ve meşru bir yazar kimliği icat etme sürecindeki rolü ve önemi irdelenmiştir.