Osmanlı Araştırmalarında Yeni Kaynakların Tarihyazımına Katkıları: Manastırbend Örneği

Abstract

Bu çalışmada Osmanlı gayrimüslimleri tarafından üretilmiş ve henüz yeteri kadar bilinmeyen kaynakların Osmanlı tarihyazımına ne şekilde katkıda bulunabileceğine bir örnek olarak manastırbend uygulaması ele alınmıştır. Osmanlı döneminde patrikler aracılığıyla Ortodokslara uygulanan bir tür sürgün ve hapis cezası olan manastırbend uygulaması, bu çalışmada Osmanlı arşiv belgelerinin yanı sıra manastır arşivlerinde bulunan yayınlanmış dokümanlarla birlikte kullanılarak incelenmiştir. Osmanlı arşivinde bulunan belgeler sürecin Osmanlı merkezi idaresindeki aşamalarını, karar mekanizmalarındaki süreci ve bu süreçte etkili olan figürleri ortaya koyarken, manastırlarda bulunan yazışmalar bu sürecin devamındaki aşamalar hakkında bilgi verir. Manastırbend uygulamasını tekil olaylar değil bir süreç olarak ele alarak kaynakları analiz eden bu çalışma, on sekizinci yüzyıl ortasından on dokuzuncu yüzyıl ortasına kadar geçen bir zaman dilimi üzerine odaklanarak, Osmanlı Ortodokslarının bu dönemde merkezi idare karşısındaki/içindeki konumunu yeniden değerlendirmekte ve manastır kaynaklarının Osmanlı çalışmalarına sunabileceği katkı potansiyelini ortaya koymaya çalışmaktadır.

This study handles the manastırbend application as an example of how the sources, which are not known sufficiently, produced by Ottoman non-muslims contributed to Ottoman historiography. Manastırbend application, having being applied to Orthodox people through patriarchs, is a kind of exile and jail punishment. In this study, they were examined with published documents in the monastery archives besides Ottoman archival documents. Documents in the Ottoman archive gives information about the process in the Ottoman central government, process in the decision mechanism and the effective figures, also, correspondence in the monastary informs about the levels ahead. The current study takes the Manastırbend application as a process not as a singular events. In addition, it focuses on the timeframe of the mid 18th century to mid 19th century and it reveals the Ottoman-Orthodox people’s place in the face of/inside the central government and puts forth the possible contributions of monastary sources to Ottoman studies.