İstanbul'da meslek lisesi öğretmenlerinin dezavantajlı öğrenciler hakkındaki farkındalığı

Abstract

Bu araştırmanın amacı çok boyutlu bir dezavantajlılık kavramı ekseninde dezavantajlılık ve eğitim ilişkisini öğretmenlerin perspektifinden ortaya koymaktır. Araştırmada Meslek Lisesi öğretmenlerinin dezavantajlılığı farklı boyutlarıyla tecrübe eden dezavantajlı öğrencilere karşı algı, yorum ve davranışlarının neler olduğu araştırılmış ve öğretmenlerin kendi gözlem ve deneyimlerine göre dezavantajlı öğrencilerin eğitim ile bu dezavantajlılıklarını aşma durumlarının imkân ve kısıtları hakkındaki yorumlarının neler olduğuna yanıt aranmıştır. Bu araştırmada nitel durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Şişli Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde görev yapan 15 Meslek Lisesi öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış ve verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yöntemine başvurulmuştur. Analizden elde edilen bulgulara göre; Meslek Lisesi öğretmenleri dezavantajlılığa dair farklı unsurlar içeren kapsamlı bir kavrayışa sahip olmakla birlikte dezavantajlılık tanımı noktasında ortak bir fikre sahip değillerdir. Öğretmenlerin üzerinde en çok durduğu dezavantajlılık gerekçesi sosyoekonomik durumdur. Bunun yanı sıra öğretmenler çalışmak zorunda olan, kendisi ya da ailesinden biri suç işlemiş olan, ailesinden şiddet gören, madde bağımlılığı olan, anne babası ayrı olan ve BEP durumu olan öğrencileri dezavantajlı olarak nitelendirmektedirler. Öğretmenler dezavantajlı öğrencilerin eğitimleri üzerindeki etkileri dört temel faktöre dayandırmaktadır. Bunlar; ailenin sosyoekonomik durumu, eğitim düzeyi, eğitime bakış açısı gibi aileye bağlı etmenler; ikincisi sınıf mevcudu, okulun fiziksel koşulları, öğretmenler ve rehberlik hizmeti gibi okula bağlı etmeler; üçüncüsü öğrencinin kendi motivasyonu ve gelecek beklentilerine bağlı olarak öğrenciye bağlı etmenler; dördüncüsü ise eğitim sistemi, teknolojik gelişmeler ve sosyal çevre gibi dış etmenlerdir. Öğretmenlerin dezavantajlı öğrencilere karşı yaklaşımlarına bakıldığında genellikle olumlu bir tutum sergilediklerini ve bu öğrencilerin içinde bulundukları dezavantajlılık durumlarının farkında olarak onları "kazanmak" ve topluma faydalı bireyler olmalarını sağlamak adına ellerinden gelen her şeyi yapmaya çalıştıklarını vurgulamaktadırlar. Öğretmenlerin dezavantajlı öğrenciler hakkında farklı pek çok çözüm önerileri söz konusudur. Öğrencilere gerekli maddi desteğin sağlanması; BEP'li öğrenciler için gerekli desteğin verilmesi; okulda idarecilerin, öğretmenlerin ve rehberlik servisinin koordineli bir şekilde çalışması; ailelerin çocukları ile ilgilenmesi ve takibini yapması bunlardan bazılarıdır.This research aims to reveal the relationship between being disadvantaged and education from teachers' perspectives on the axis of a multidimensional concept of disadvantage. In the research, the perceptions, comments, and behaviors of vocational high school teachers towards students who experience disadvantages in different dimensions were investigated. It was sought what teachers' comments are about the opportunities and constraints for disadvantaged students to overcome these disadvantages through education. In this research qualitative case study design was used. The sample of the research consists of 15 vocational high school teachers working at Şişli Vocational and Technical Anatolian High School. The data of the research were collected through semi-structured interviews, and content analysis method was used to analyze the data. According to the findings obtained from the analysis; although vocational high school teachers have a comprehensive understanding of disadvantage that includes different elements, they do not have a common idea on the definition of disadvantage. Socioeconomic status is the most frequently emphasized reason for being disadvantaged by teachers. In addition to this, teachers identified disadvantaged students as those who have to work, who have committed a crime themselves or someone in their family, who have experienced violence from their families, who have substance addiction, whose parents are separated, and who are in Individualized Education Programs (IEP). Teachers attribute the effects on the education of disadvantaged students to four main factors. These are: family-related factors such as socioeconomic status of the family, level of education and perspective on education; secondly, school-related factors such as class size, physical conditions of the school, teachers, and counseling services; thirdly, student-related factors such as the student's own motivation and future prospects; and fourthly, external factors such as the education system, technological developments and social environment. When we look at the teachers' attitudes towards disadvantaged students, they emphasize that they generally have a positive attitude and that they are aware of the disadvantageous situation of these students and try to do everything they can to "win" them and help them become individuals who are beneficial to society. Teachers have many different solutions for disadvantaged students. Some of these are as follows: Providing the necessary financial support to students; providing the necessary support for students with IEPs; coordinated work of administrators, teachers, and counseling services in the school; parents' interest in and follow-up of their children.