Yönetim ve Organizasyon Bilimi Açısından Âşıkpaşazade Tarihinin İncelenmesi

Abstract

Osmanlı Devleti 13. yüzyılın son dönemlerinde küçük bir beylik olarak tarihsahnesine çıkmış olup, 15. yüzyılın ikinci yarısında çok kültürlü ve çok dinlibir imparatorluk haline geldi. Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyıldan sonrakitarihine ilişkin devasa bir arşivimiz varken, 15. yüzyıl için kaynaklar kıttırve 14. yüzyıla ait yalnızca bir avuç kaynak vardır. Bu çalışmanın konusunu15. yüzyılda yaşamış ve yaşadığı dönemin padişahları tarafından birçok kezödüllendirilmiş Aşıkpaşazade’nin Tevârîh-i Âl-i Osmân adlı eserioluşturmaktadır. Söz konusu eser, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundanyükselme dönemi ortalarına kadar her olayı ayrıntılı bir şekilde incelemesive kuruluş sürecindeki yönetim ve organizasyon çalışmalarını ele almasıbakımından oldukça önemlidir. Ayrıca Tevârîh-i Âl-i Osmân, yönetim veorganizasyon bilimi açısından ilk ve özgün kaynak olması bağlamında önemarz etmektedir. Çalışmanın amacı da bu duruma hizmet etmektir. Bubağlamda bu çalışmanın amacı, dünyanın en önemli devletlerinden birisiolan Osmanlı Devleti’ni yönetim ve organizasyon yapısını Aşıkpaşazade’ninTevârîh-i Âl-i Osmân adlı eseri ekseninde incelemektir. Bu çalışmadaTevârîh-i Âl-i Osmân hakkında yeni bilgi meydana getirmekten çok, butarihin birikimi ile günümüz yönetim ve organizasyon bilimi bağlamındadeğerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem olarak araştırmanın anakaynağını, Kemal Yavuz ve Yekta Saraç’ın hazırladığı “ÂşıkpaşazadeOsmanoğulları’nın Tarihi” isimli eserler oluşturmaktadır. Çalışmakapsamında literatür taraması yapılmış olup, Tevârîh-i Âl-i Osmân’ınyazımında hangi kaynaklardan yararlanıldığı belirtilmiştir. Gaza, al ve İslamkavramları üzerine kurulmuş olan eserin bu kavramlara yaklaşımıirdelenmiştir. Süleyman Şah’tan başlayıp II. Bayezid dönemine kadar geleneser, bilhassa 15.yüzyıl Osmanlı kaynakları açısından oldukça önemlidir.Detay ve orijinal bilgi bağlamında dönemin diğer tarihi kaynaklarındanayrılan Tevârîh-i Âl-i Osmân, zamanının en özgün eseri olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu bağlamda mevcut çalışmada bu özgün eser, yönetim veorganizasyon bilimi kapsamında değerlendirilmiştir.