ARİSTOTELES MANTIĞINDA ŞARTLI YAPILAR

Abstract

Aristoteles mantığının temelini oluşturan kıyas kuramı, onu oluşturan önermelerin (öncüller ve sonuç önermesi) koşullu (conditional) yapıda olmadığı, aksine sadece kategorik bir yapıda olduğu bir sistemi bize sunar. Aristoteles mantığı kategorik önermeler arasındaki çıkarımları inceleyen biçimsel bir hüviyete sahiptir. İlk örneklerine öğrencisi Theophrastos ve Stoa mantığında rastladığımız koşullu yapıların Aristoteles’te yer almaması, mantığın sistematik kurucusu olma unvanı düşünüldüğünde onun için bir eksiklik olarak addedilebilir. Bununla birlikte Aristoteles’in kurmuş olduğu kıyas sistemi şartlı (hypothetical) unsurlardan tamamen ayrık değildir. Özellikle saçmaya indirgeme gibi bir şartlı çıkarım biçimi Aristoteles’in de başvurduğu bir yöntemdir. Aristoteles’in bir önermenin ya da kıyasın kuruluşunda şartlı unsurları dahil etmemesinin sebeplerini aradığımız bu yazımızda öncelikli amacımız koşullu ve şartlı kavramları arasındaki ayrımı belirgin kılmaktır. Bu ayrım dikkate alınmadığında Aristoteles’in kıyas anlayışının koşullu bir yapısının olduğu yanılgısına düşüleceğini iddia ediyoruz. Akabinde Aristoteles’in kanıtlayıcı (probative) ve şartlı (hypothetical) kıyas ayrımından hareketle şartlı önermelerle kurulu kıyasların niçin Aristoteles tarafından kıyas olarak kabul edilmediğini tartışacağız.