STOACI RUH ÖĞRETİSİ BAĞLAMINDA DUYGU VE AKIL İLİŞKİSİ

Abstract

Antik Yunan’da farklı felsefe öğretileri insanın ayırt edici özelliğinin akıl (logos, ratio) olduğu konusunda hemfikirdir. Platoncu, Aristotelesçi ve Epikurosçu görüşlere göre insan, bitkiler ya da hayvanlardan farklı olarak akıl dışı doğasını da inkar etmeden aklın rehberliğinde yaşamını sürdürdüğünde en yüksek iyi olan mutluluğa ulaşır. Ancak Stoa felsefesi akıl dışı doğanın akılla ilişkisi konusunda bu öğretilerden farklıdır. Bunun da temel sebebi Stoacı ruh öğretisinin diğer ruh öğretilerinden farklı olmasıdır. Platoncu, Aristotelesçi ve Epikurosçu görüşlerin aksine, Stoa felsefesinin geleneksel görüşünde ruh kısımlara ayrılmaz, bütünlüklü bir yapıya sahiptir. Tam da bu sebeple Stoacı duygu (pathos) teorisi diğer görüşlerden ayrılmaktadır. Diğer öğretilerde, mutluluğa ulaşmak için insanın duygularının ılımlılaştırılması gerektiği savunulurken, Stoacılar duyguların tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini savunurlar. Bu görüşü savunurken yararlandıkları bir diğer sav da duyguların birer yargı olduklarıdır. Bu bakımdan Stoa felsefesi hem ruh öğretisi hem de buna bağlı olarak duygu-akıl ilişkisi konusunda bir yenilik ortaya koyar. Zira diğer öğretilerde akıl ve duygu ruhta eş zamanlı var olabilen farklı parçalarken, Stoa felsefesinde duygu ve akıl ruhun aynı anda var olmaları mümkün olmayan yetileridir. Yani ruh, akıl varken duygu, duygu varken de akıl yetisine sahip olamaz. Kısaca bu çalışmanın amacı Stoacılara göre mutluluğa ulaşmak için neden duygunun tamamen ortadan kaldırılması gerektiğini onların kendilerine özgü ruh öğretileri temelinde açıklamaktır.