Tıbb-ı Cedîd Ne Kadar Yenidir? Osmanlı Tıbbında Yenilik Tartışmaları ve Yeninin Mahiyeti (1650-1750)

Abstract

Osmanlı’da birçok alanda köklü dönüşümlerin yaşandığı on yedinci yüzyılda ortaya çıkan tıp literatürü ve gelişmeler, Osmanlı tıbbının on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadarki serüvenine ışık tutar mahiyettedir. Bu geçiş evresinin anlaşılmasında “yeni” kavramı ve “yeni” olarak adlandırılan olgular merkezi bir role sahiptir. “Yeni”, tikel olarak birçok şeye sıfat olan terimler ve tasavvurlar öbeğine karşılık gelmektedir. “Yeni” bu belirleyici, tanımlayıcı rolünün yanında tümel olarak da bir zihniyete tekabül etmektedir. Ne var ki birçok söylemin üzerine bina edilen bu tasavvurun modern araştırmalarda tikel ve tümel boyutlarıyla sorgulandığını, tahlile konu edildiğini söylemek zordur. Bu makalede “yeni”nin özellikle tümel, yani zihniyet anlamında bütünüyle nevzuhur bir şey olmadığını, kadim paradigmayla ilişkisini ve kadim’in genişleme çabası olarak görüldüğünü ifade ettik. Çalışmamız 1650- 1750 yılları arasındaki tıp literatüründe “yeni”nin mahiyetini sorgulama, ilgili zihniyeti çözümleme iddiasında olup genel bir çerçeve çizme ve bu çerçeveyi tamamlayacak makalelerle tikel problemlere uygulama motivasyonuyla yazılmıştır.