Yusuf Kırşehri Mevlevi’nin Türk Müzik Tarihindeki Yeri: Yeni Sistemcilerin Kurucusu Müzik Teorisyeni

Abstract

Yusuf Kırşehri’nin müzik eseri hakkında bugüne kadar bir kaç araştırma yapılmıştır. Makalenin amacı araştırmaların eksik ve hatalı yönlerine değinmenin yanı sıra, bugüne kadar hiçbir araştırmada yer almayan Yusuf Kırşehri’nin hayatını ve müzik tarihindeki önemini ortaya koymaktır. Yusuf Kırşehri’nin fikirleri, yaşadığı çağda Karamanlılar’dan Osmanlıya geçen Anadolu’da Türklerin müzikle ilgilerini göstermesi açısından önemlidir. Eseri ve fikirleri kendisinden sonra gelen Osmanlı müzik teorisyenlerini etkileyerek bir ekol haline gelmiştir. Yılmaz Öztuna onu edvar çevirmeni olarak sunmuş olsa da o, bir edvar çevirmeni değil, edvar ekolü kurucusudur. Bu ekoldeki en önemli rolü pratik müzik eğitim metoduna uygun bir eser yazmış olması, kadim teorisyenler gibi bir mutlak-tel üzerinde müziği anlatmaması, icat ettiği makamlarla edvar geleneğinde kastedilen müzik terkipleri yapmanın sırrını çözmüş olması, müziğe mistik bir anlam yüklemede başarılı ifadeleridir. Kendisinden sonra gelenlerin kitabından kolayca yararlanmaları için pratik müzik eğitim ve anlatım metodunu kullanması, ekolünün yayılmasındaki en önemli etkenlerden biridir. Onun 1365’lerde Kırşehir’de doğmuş olduğu, Konya’da eğitim aldığı, Emir Adil Çelebi zamanında Mevlevi olduğu, 1390’lerden sonra Kırşehir’e döndüğü bu çalışmada ilk defa yazılmıştır. Her ne kadar 1410’larda eserini yazdığı biliniyor olsa da bu araştırmada kimlerden yararlanmış, hangi terkipleri icat etmiş, eserini kimlerin Türkçe’ye tercüme etmiş olabileceği üzerinde ilk defa durulmuştur. Onun kurduğu ekolü Bedr-i Dilşad, Ahmetoğlu Şükrullah, Hızır b. Abdullah gibi müzik teorisyenlerinin takip etmiş oldukları tespit edilmiş olması önemli bulgu ve sonuçlardandır. Ölümünden elli yıl sonra Mehmet Ladiki, onu takip edenleri yeni edvar teorisyenleri, diğerlerini ise kadim edvar teorisyenleri olarak kaydetmiştir

A few researches have been done on the Edvar Work of Yusuf Kırshehri in Turkey. This article aims to reveal Yusuf Kırshehri’s life and his importance in Turkish music history. Besides this, it will show some incomplete and faulty aspects of the researches. The ideas of Yusuf Kırshehri are important in terms of showing the music of the Anatolian Turks passing the Ottoman Empire from Karamanids in the age of his lives. His work and ideas have become a school of new music by influencing Ottoman music theorists coming after him. Yılmaz Öztuna in his music encyclopedia presented his as a translator of Urmevi’s edvar, but it is not true. He was a founder of new generation music theories, he was not a translator. His most important role in this new school was to write a work corresponding to the method of practical music education. He did not tell the music on an absolute-wire like the old generation theoreticians. He solved the secret of doing the musical scales/pieces or terkips described in the old edvar books and made new ones. The key of his success was undoubtedly the combination of music and mysticism. He used practical music education and narration method to easily take advantage of the book for his followers. This was one of the most important factors in his school’s dissemination. His life was also written his live first time in this article. He was born in 1365’s in Kırshehri in Middle Anatolia in the reign of Karamanids. In the young age he went to Konia and took education. He learned Arabian and Persian. He became Mevlevi and learned to play the ney instrument. He came back Kırshehri after 1390’s. He taught some students ney and music. He wrote Persian the book of music education as practical method 1410 . Probably He died in 1425’s. Poet Bedr-i Dilşad firstly translated the part of makams in his music book as Turkish poem in Muradname. Then Ahmetoghlu Shukrullah and Hızır b. Abdullah translated Turkish his book in XVth century. Fifty years after his death Mehmet Ladiki recorded his followers as new generation of music theoreticians, and others as old generations.