Tarihî Kıpçak Türkçesi Dönemi Eserlerinde İçecek Adı Olan Sözcükler

Abstract

Bu çalışmanın konusu, Kıpçak Türkçesi dönemi eserlerinde geçen içecek adlarının, özellikle “belli bir işlemden geçirilerek elde edilen içecek adlarının” art zamanlı incelemesini içerir. Tarihî Türk lehçelerinde geçen içecek adlarından bazılarına yer veren önceki çalışmalardan farklı olarak burada, Kıpçak dönemi eserleri merkeze alınmış ve bu eserlerde geçen içecek adlarının tümü ilk kez bir araya getirilmiştir. Böylece, Türk kültür çalışmaları ile ilgili kaynaklara katkıda bulunmak amaçlanmıştır. İnceleme bölümünde Kıpçak Türkçesi döneminde geçen 29 içecek adı tespit edilmiştir. Bu sözcükler Kıpçak Türkçesi dönemi eserlerinden itibaren geriye dönük olarak taranmış; sözcüklerin künye bilgileri, metinde geçen biçim ve anlamları verilmiştir. Elde edilen verilere göre Kıpçak dönemi eserlerinde “ça?ır, ayran ve ?ımız” gibi sıklıkla görülen içecek adlarının yanında “?amr, işmek (II) ?umla?, rah, ?abu?, sarı, süçü, şerbet, şira, şire, şüşüş” olmak üzere yalnızca bu döneme özgü metinlerde geçen içecek adları belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda, Türkçe içecek adlarının (%65,5) yabancı içecek adlarına (%34,5), Arapça kökenli içecek adlarının (%27,5) Farsça kökenli içecek adlarına (%7) oranının daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bir sesbilgisi özelliği olarak “içmek ~ işmek, çagır ~ ça?ır ~ şagır” gibi içecek adlarında /ç/~/ş/ nöbetleşmesi gözlemlenmiştir. Kıpçak dönemi metinlerinde geçen içecek adları arasında “ayran, boza, kımız, şarap, şerbet ve şıra” gibi günümüz Türkçesine ulaşabilmiş sözcüklerin bilgisi paylaşılmıştır. Makalede ele alınan sözcüklerin tarihsel arkaplanı sunularak Modern Kıpçak sahasındaki görünümünün de araştırılabilmesi için bir zemin sağlamıştır.