Geç Antikçağ Tartışmaları ve Bir Revizyon Önerisi Olarak “Birinci Bin Yıl”

Abstract

Batı Eskiçağ tarih yazımında MS II. yüzyılın son-larından VIII. yüzyılın sonlarına kadar olan dönem, 1970’lerden bu yana “Geç Antikçağ” olarak adlandırılmış ve bu kavram Akdeniz dünyası tarih yazımının yeni paradigmasına dönüşmüştür. Bu dönem, kurucu babası Peter Brown’un tespitiyle, sadece Batı dünyasını değil, Akdeniz’in doğu kısmını da derinden etkileyen dini ve siyasi olarak köklü değişimlere sahne olmuştur. Söz konusu değişimlerin etki alanları coğrafya kronolojik çerçeve ve taşıdığı kültürel değerler bakımından tartışma konusu yapılmakta ve dönemin daha doğrusu dönemleştirmenin sınırları kısaltılmakta veya uzatılmaktadır. Bu tartışmalara, Garth Fowden da “Birinci Bin Yıl” önerisiyle katılmaktadır. Bu makalede, özellikle İngilizce Eskiçağ tarih yazıcılığında artık özgün bir alan ve dönem haline gelen “Geç Antikçağ” kavramlaştırmasıyla ilişkilendirerek, Fowden’ın eserinde ortaya koyduğu yaklaşımın, ne kadar yeni olduğu ve nasıl bir ideolojik içerik taşıdığı meselesi tartışılmaktadır. Burada, tarih yazımında dönemleştirme meselesinin kökeni, “Geç Antikçağ” paradigmasının gelişimi, küreselleşme ve tarih yazımı arasındaki ilişki, tarih yazımında ortaya çıkan Anglo-Amerikan Hıristiyan ekümenizmin kültürel ideolojisi gibi meseleler ele alınmaktadır.