Bucak Sözcüğünün Etimolojisi Üzerine

Abstract

Türkiye Türkçesinde ‘kenar, köşe, yer’ manalarıyla kullanılan, tarihî ve çağdaş Türk dillerinde buçgak~ buççak ~ buçhak ~ buçhah ~ burçak ~ bucek vb. şekillerde görülen bucak sözcüğü, çoğu araştırmacıtarafından bıç-/biç- ‘kesmek’ fiiliyle irtibatlandırılmıştır. Sözcüğün, semantik ve morfolojik bakımlardanhayli problemli olan ve ilk defa Vámbéry (1878) tarafından önerilen bıç-/biç- fiiliyle münasebetinin kurulamaması, ayrıca bazı çağdaş Türk dillerinde sözcüğün kökü olduğunu düşündüğümüz, bu zamana kadargözden kaçan ismin yalın hâlde yaşamaya devam etmesi, bu çalışmanın kaleme alınmasına zemin oluşturmuştur. Çalışmada öncelikle sözcüğün tarihî ve çağdaş Türk dillerinde hangi biçimlerde kullanıldığı gösterilmiş, sözcüğe dair yapılan etimolojiler kronolojik olarak incelenmiştir. Sunduğumuz etimolojik izahla,araştırmacıların şimdiye kadar fiil kökünden geldiğini düşündükleri, yalnızca Brockelmann’ın (1954) isimkökünden gelebileceğini söylemekle birlikte etimolojisinin muallak olduğunu belirttiği bucak sözcüğünün sanılanın aksine aslında bir isim kökünden türediği, çağdaş Türk dillerindeki veriler üzerinden ortayakonmuş; varyantları, isim kökünün /r/ fonemi bulundurup bulundurmaması kıstas alınarak üç morfolojikgelişim üzerinden temellendirilmiştir.