Rast Muğamı Gûşeleri (1)

Abstract

Azerbaycan Rast Muğamı cetvelinin 1920 yılından beri Batılılaşma süreci neticesinde değişimi ve sadeleşmesi, günümüzde bilinen şûbelerin içinde bulunan ve ayrıntıda kalmış müzikal ifade ve cümlelerin ne olduğu ve nasıl algılanması gerektiği önemli konulardır. Bu meselelerin sistematik müzikoloji içinde nasıl sistemleşmesi gerektiği, metodolojik ihtiyaçların neler olduğu, ayrıca ele alınması ve çözüm getirilmesi gereken hususlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Müzikal cümle ve ifadelere verilen isimler, analitik makam düşüncesinin eksikliği, Batılılaşma sürecinde kendi öz musiki araştırmalarının geri kalmış ve tahrif edilmiş olması, Azerbaycan Rast Muğamı hakkında günümüzde yapılan araştırmaların yetersizliğinin önemli sebepleri olarak sıralanabilir. Türkiye ile Azerbaycan’ın müzikal kültürünün aynı olması, müzikal dokusunda benzer ifadelerin bulunması, aynı nazariyeye tabi olmaları, Türk Musikisi üzerine yapılan müzikolojik araştırmalarda ve kadîm nazari eserleri anlamada muğamların önemini ortaya koyması için yeterlidir. Rast Muğamı hisselerinin içinde ki küçük yapılar, bazen soru soran ve cevap veren iki cümle olarak, bazen de dört veya daha fazla cümleden oluşan basit musiki ifadeleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yapıları isimlendiren genel itibariyle icracılar olurken, cümlelerin icra teknikleri açısından taşıdıkları ifadelere göre anlamlandırdıkları görülmektedir. Musiki ifadelerine verilen isimler hacim açısından “Gûşe” ya da “Şûbe” olarak adlandırılırken, icra teknikleri açısından verilen isimler de, yer adları, kişi adları, hayvanlar âlemi ve saire ile ilişkili adlar olabilmektedirler. Bu makalede, Rast Muğam hisseleri içinde küçük müzikal cümleler olarak icra edilen ve çeşitli şekillerde isimlendirilen motifleri, uzun hava gibi düzensiz ritme tabi olan musiki eserlerini notalamak için kendi geliştirdiğimiz bir sistemde, ilk defa tarafımızdan notalanmış müzikal yapıları ortaya koyacağız. Bu yapıların notasyonlarının ortaya konulması neticesinde sistematik müzikoloji ile de sistemleştirilerek ortaya konulması hedeflenmektedir.