Uluslararası vergi hukunda gerçek lehdar kavramı

Abstract

Gerçek lehdar kavramı uluslararası vergi hukukunda genel olarak kabul görmesine ve hemen hemen tüm çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında kullanılmasına rağmen, terimin hukuki niteliğinin ne olduğu konusunda görüş birliği oluşmamıştır. OECD Model ve Birleşmiş Milletler Model Vergi Anlaşmaları 10, 11 ve 12. madde hü- kümleri çerçevesinde “gerçek lehdar” müessesesi, çifte vergilendirme anlaşmaların- da yer alan faiz, temettü ve gayri maddi haklarından doğan kazançlara ilişkin olarak geliştirilmiş bir güvenlik mekanizmasıdır. Kural olarak sözü edilen kazançlara ilişkin vergilendirme yetkisi, ödemenin yapıldığı kişinin mukim olduğu ülkeye aittir. Ancak, bu kazançlardan bazıları için gelirin doğduğu kaynak ülke de üst sınırı belli olmak üze- re vergilendirme yetkisini kullanabilmektedir. Bununla birlikte, bu üst sınırlama, ilgili ödemelerin yapıldığı diğer anlaşma devleti mukiminin ilgili gelirin gerçek lehdarı ol- duğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda, milli mahkemeler anahtar terim olan ger- çek lehdar kavramını farklı şekillerde yorumlamışlardır. Gerçek lehdar müessesesinin hukuki niteliğinin farklı yorumlanması, ilgili kazancın çifte vergilendirmesine veya hiç vergilendirilmemesine yol açmaktadır. Dolayısıyla, bu durum uluslararası sermaye ha- reketlerini engellemekte ve devletlerin bütçelerini finansal yönden negatif etkilemek- tedir. Bu makalede, ilk olarak gerçek lehdar kavramının tarihi gelişimi ve son zamanlarda uluslararası vergi hukuku mevzuatındaki gelişimi ele alınacaktır. Müessesenin daha iyi anlaşılması amacıyla önde gelen mahkeme kararları ve doktrindeki tartışmalar in- celenecektir. Sonrasında, OECD Komisyonunun 2011 ve 2012 yıllarında gerçek lehdar kavramı üzerine çıkardığı tasarılar ayrıntılı olarak tetkik edilecektir. Ardından, gerçek lehdar teriminin Türkiye’deki uygulamasına özetle değinilecektir. Son olarak ise gerçek lehdar kavramının yorumlanması hakkında düşüncelerimiz sunulacaktır.