AD ÖBEKLERİ, SÖZLÜKBİLİMSEL ADLAR VE BİRLEŞİK ADLAR

Abstract

Bu çalışma, geleneksel alanyazındaki ad öbeği kavramını güncel dilbilimsel bakış açısıyla gözden geçirip birleşik adlardan ayırmayı hedeflemektedir. Geleneksel alanyazında birden fazla sözcüklerin yan yana gelmesi aracılığıyla oluşan yapılara öbek denilmektedir, fakat bu görüş anlambilim ve sözdizim bakımından değerlendirildiği zaman sözlüksel anlamı ve oluşumunda çekirdek öğeyi talep eden dilbilgisel yapıları tanımlamaya belirsizlik ve karışıklık getirmektedir. Bununla birlikte değişik dillerde gözlemlenen yeni anlambirimleri yaratma yöntemlerinden biri olan sözcük birleşimi, kendisini yapı olarak öbek oluşumuna benzetmesinin yanı sıra anlam açısından bağımsız ve tözel anlambirimleri üreterek sözcük türetimine karşı karşıya getirmektedir. Dolayısıyla, bu kavramların farklılığını anlayıp aralarında ayrım yapılmaya ihtiyaç vardır. Çeşitli dillerde hem günümüzde hem de tarihsel bakış açısıyla bakıldığında, adlar tek başına bir sözlükbilimsel ulam niteliğinde çeşitli adcıl özellikleri taşıyıcısı olarak yaygınlık göstermesinin yanı sıra adcıl ulamın oluşumunda nüanslar da mevcuttur. Hâlbuki, sözcük veya sözlükbilimsel anlamın oluşmasında yeterince bilgi verici olması talebine ilişkin sözlükbirimlerin tekçil olması biçimsel görünümü - tek biçimli olması - gittikçe bulanıklık göstermektedir. Esas olarak, sözlükbilimsel anlambilim çerçevesinde sözlükbirimsel anlamın dilbilgisel özellikleri ve sözdizimsel açıdan onun dilbilgisel bütünlüğü, geleneksel alanyazının tercih ettiği çekim-türetim iki kutuplu yaklaşımının hem öbek yapısı (tümce yapısı dâhilinde) hem de birleşik sözcüğu açıklamada yeterli olup olmadığına şüpheyle bakmaya sebebiyet vermektedir. Bu çalışma, genel itibarıyla öbeği sözdizimsel bir kavram olarak yorumlayıp sözcük birleşimi ve sözcük türetimini ise sözlükbilimsel açıdan değerlendirmeyi tercih etmektedir.