PRESBYTER JOHANNES (PRESTER JOHN) EFSANESİ’Nİ JACQUES DE VITRY’IN MART 1217 TARİHLİ MEKTUBU VE V. HAÇLI SEFERİ ÇERÇEVESİNDE OKUMAK

Abstract

Bu çalışma, V. Haçlı Seferi’nin hemen öncesinde Presbyter Johannes Efsanesi’nin Batılılar tarafından nasıl alımlandığını, bu Sefer’in en önemli aktörlerinden olan Akka Piskoposu Jacques de Vitry’ın 1216 yılında göreve atanıp Akka’ya ulaştıktan sonra bölgedeki gelişmeler hakkında izlenimlerini aktarmak üzere Avrupa’ya gönderdiği Mart 1217 tarihli mektuptaki bilgiler ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 12. yüzyılın ortalarında Avrupa’da ortaya çıkan Presbyter Johannes Efsanesi, Hindistan’da yaşadığına inanılan gizemli Hristiyan bir kralın Doğu’dan gelerek Haçlılara yardım edeceği düşüncesi temelinde gelişmişti. V. Haçlı Seferi’nin apokaliptik havası içinde Presbyter Johannes’in Doğu’dan, Kutsal- Roma İmparatoru II. Friedrich’in de Batı’dan gelerek Müslümanları yeneceği ve İsa’nın yeryüzüne ikinci gelişinden önce Hristiyanların Kudüs’e hâkim olacakları inancı çok güçlü hale gelmişti. Bu bağlamda, Presbyter Johannes’e iki kez atıf yapan Vitry’ın bu mektubu, Avrupa’da o güne kadar Nesturi olduğuna inanılan Presbyter Johannes’i “Yakubi” olarak tanımlayan ve bir anlamda onu Etiyopya ile ilişkilendiren ilk yazılı kaynak olması dolayısıyla da çok önemlidir. Bu makale, Vitry’ın mektubu temelinde Presbyter Johannes Efsanesi’ni V. Haçlı Seferi ideolojisi ve apokaliptik beklentiler çerçevesinde okumayı hedefleyerek Vitry’ın mektubunun V. Haçlı Seferi’nin apokaliptik ideolojisini besleyen bir dinî ve siyasi araç olduğunu ortaya koyacaktır.