İSLAM ALEMİNDE HUKUK BİRLİKTELİĞİ MÜMKÜN MÜ?

Abstract

İslam dünyası, bugün için, bütünüyle batı hukuk sisteminin etkisialtındadır. Bu dünyanın günümüz itibarıyla çok sınırlı hukuki konular hariçolmak üzere, bütünüyle üretebildiği, herhangi bir hukuk sistemibulunmamaktadır. Osmanlı Devleti’nin son iki yüzyılında, kendi ürettiği üçtemel kanun hariç, hemen hemen tüm temel kanunları, batı hukuk sistemindenyapılan iktibaslardan oluşmuştur. Cumhuriyet döneminde de bu yaklaşıma dahahızlı bir şekilde devam edilmiştir. Diğer İslam ülkelerinin durumu da çok farklıdeğildir.Öte yandan, İslam dininin ortaya çıktığı ilk dönemden bu yana, diniboyutu kadar “hukuk düzeni” konusunda da çok hassasiyet göstermiştir.Özellikle özel hukuk alanında “İslam Hukuk” anlayışının, İslam topraklarında yaşayanlar tarafından çekiciliği devam etmektedir. Bu çekicilik ile birlikte, butopraklarda, teknolojinin gelişmesi ile ortaya çıkan kurallar ile evrensel hukukilkeleri de, İslam dünyasının özleminde olan değerler olduğu peşinen kabuledilmelidir.Esasen hukukta birliktelik; hemen her İslam ülkesinin kendi içkanunlarını yapma ve yürürlüğe sokmada serbest olacak ve bütün İslam ülkeleritarafından kabulü mümkün üst normların belirlenmesi ile mümkün olabilir. Bunoktada, mutlak anlamda olmasa bile soft mahiyette (iç hukuk kurallarına saygıilkesi temelinde) AB direktifleri iyi birer örnek olarak karşımızda bulunmaktadır.Bu anlamda, hazırlanacak olan üst normlarda aşağıdaki hususların mutlakadikkate alınması gerekir:? Farklı toplumların çok farklı kimliklere sahip olduğu gerçeği vehazırlanacak hukuk normlarında, bu sosyolojik ve psikolojik verilerindikkate alınması,? Her ülkenin iç hukukuna saygı ilkesi, ancak bazı temel üst normlarınhazırlanmasında ortak hukuk ilkelerini belirleme imkanının verilmesi,? Hukukun üstünlüğü ilkesine, evrensel hukuk ilkelerine ve adaletilkesine mutlak saygı ilkesinin üst normlarda vurgulanması ve bununiçin İslam ülkelerinin gerektiğinde ortak iç denetim mekanizmasıkurması,? Günümüz hukuk uzmanları ile fıkıh uzmanlarının üst normlarıhazırlamada ortak çalışması gibi ilkelerin mutlaka sağlanması gerekir.? Bu şartlar sağlandığında, İslam ülkelerinde “ortak bir hukuk birlikteliği”idealinden bahsetmek mümkün olabilecektir.