TEDA PROJESİNDEN ÖNCE İNGİLİZCEYE TERCÜME EDİLEN TÜRK EDEBİYATINA AİT ESERLERİN SEÇİMİNDE ÖNE ÇIKAN HUSUSLAR

Abstract

Tercüme hareketlerinin medeniyetlerin oluşumunda büyük bir etkisinin bulunduğunu bilinmektedir. Türklerin özellikle İslam medeniyetine girdikten sonra Arapça ve Farsçadan, Tanzimat’tan hemen öncesinden başlayarak da Batı’dan yaptığı tercümeler hatırlandığında söz konusu tercüme faaliyetinin başka dillerden Türkçeye doğru bir seyir izlediği görülür. Dolayısıyla Türkçeden diğer dillere yapılan tercümeler ve kültür ve medeniyetimizin kodlarının nasıl algılandığı meselesinin biraz ihmal edildiği gerçeğini kabul ederek bu konuyu seçtik. Çalışmamızda zorunlu bir kısıtlamaya giderek yalnızca İngilizceye çeviri tercihlerinde hangi hususların gözetildiği hakkında değerlendirmelerde bulunduk. Bunların içinde tercümeyi gerçekleştiren ülkelerin mütercim veya yayınevlerinin “ideolojik” ya da “oryantalist” bakış açısıyla hareket edip etmedikleri ve yine buna bağlı olarak eserlerin edebi değerinin, yazarlarının popülerliklerinin ne derece rol oynadığı ile ilgili değerlendirmelerimiz oldu. Çalışmamızın sonunda verdiğimiz tercüme edilen eserlerin listesine bakıldığında yazarlarımızın belli bir kalitenin üstünde olsa da toplumcu-sosyalist kanatta yer aldığını görmekteyiz. Milliyetçi-muhafazakar ya da daha bilinen bir tabirle sağ ideoloji içinde değerlendirilebilecek yazarların sayısının yok denecek kadar az olması çalışmamızın “ideolojik” ve “oryantalist” bakış açıları başlıkları altında değerlendirilmesine neden olmuştur. Burada özellikle vurgulanması gereken bir husus ise Kültür Bakanlığının 2005’ten bu yana yürüttüğü bir proje olan TEDA’nın, yurtdışı yayınevlerinde Türk edebiyatına ait eserlerin yayımlanmasına verdiği desteği, herhangi bir ideolojik ayrım gözetmeksizin yerine getirmiş olduğudur. Bu nedenle biz de söz konusu çevirilerde uygulanan kriterleri 2005’a kadar yapılan tercümelerle sınırlandırdık